Joani 8:48–59

1. Në leximin e sotëm nga Ungjilli i shenjtë, prej pushtetit mësojmë durimin. Sepse ç'jemi ne shërbëtorët përballë Zotit, ne mëkatarët përballë të Drejtit, ne krijesat përballë Krijuesit? Megjithatë, ashtu si jemi të këqij prej vetvetes, kështu jemi të mirë prej Tij dhe nëpërmjet Tij. Dhe asgjë nuk e kërkon njeriu aq sa kërkon pushtetin. Ai ka pushtet të madh te Zoti Krisht; por le të imitojë më parë durimin e Tij, që të arrijë te pushteti. Cili prej nesh do të dëgjonte me durim, po t'i thoshin: «Ke një demon»? Ashtu siç iu tha Atij, i cili jo vetëm i çonte njerëzit drejt shpëtimit, por edhe ia nënshtronte demonët pushtetit të Tij.

2. Sepse, kur hebrenjtë i thanë: «A nuk themi mirë ne që ti je samaritan dhe ke një demon?», prej këtyre dy akuzave që ia hodhën, njërën e mohoi, kurse tjetrën jo. Sepse u përgjigj e tha: «Nuk kam demon.» Nuk tha: nuk jam samaritan; e megjithatë të dyja akuzat ishin ngritur. Megjithëse nuk ktheu mallkim për mallkim, megjithëse nuk ktheu shpifje për shpifje, prapëseprapë ishte e udhës që Ai ta mohonte njërën akuzë e të mos e mohonte tjetrën. Dhe jo pa qëllim, vëllezër. Sepse «samaritan» do të thotë «ruajtës». Ai e dinte se ishte ruajtësi ynë. Sepse «Ai që ruan Izraelin as nuk dremit, as nuk fle»; dhe: «Po të mos e ruajë Zoti qytetin, më kot rrinë zgjuar ata që e ruajnë.» Ai, pra, që është Krijuesi ynë, është edhe ruajtësi ynë. Sepse, po të ishte e Tija të na shpengonte, a nuk do të ishte e Tija edhe të na ruante? Së fundi, që ta njihni edhe më plotësisht arsyen e fshehtë përse nuk duhej ta mohonte se ishte samaritan, sillni ndër mend atë shëmbëlltyrë të njohur, ku një njeri po zbriste nga Jerusalemi për në Jeriko dhe ra në duart e kusarëve, që e plagosën rëndë dhe e lanë gjysmë të vdekur në rrugë. Kaloi një prift dhe nuk e përfilli. Erdhi një levit, edhe ai kaloi tutje. Erdhi një samaritan, Ai që është ruajtësi ynë. Iu afrua të plagosurit. Tregoi mëshirë dhe u bë i afërm për atë që nuk e quante të huaj. Prandaj, në këtë Ai u përgjigj vetëm se nuk kishte demon, por jo se nuk ishte samaritan.

3. Dhe pastaj, pas një fyerjeje të tillë, kjo qe gjithçka që tha për lavdinë e Tij: «Por unë», tha, «e nderoj Atin tim, kurse ju më çnderoni.» Domethënë: unë nuk e nderoj veten, që të mos më quani mendjemadh. Kam një Tjetër që e nderoj; dhe, po të më njihnit, ashtu si unë e nderoj Atin, kështu do të më nderonit edhe mua. Unë bëj atë që duhet; ju nuk e bëni atë që duhet.

4. «Dhe unë», tha, «nuk kërkoj lavdinë time; ka një që e kërkon dhe që gjykon.» Kë tjetër do që të kuptojmë, veç Atit? Po atëherë, si thotë Ai diku tjetër: «Ati nuk gjykon askënd, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit», ndërsa këtu thotë: «Nuk kërkoj lavdinë time; ka një që e kërkon dhe që gjykon»? Në qoftë se, pra, Ati gjykon, atëherë si nuk gjykon askënd, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit?

5. Për ta zgjidhur këtë pikë, dëgjoni me vëmendje. Mund të zgjidhet duke sjellë një mënyrë të ngjashme të të folurit. E ke të shkruar: «Perëndia nuk tundon askënd»; dhe përsëri e ke të shkruar: «Zoti, Perëndia juaj, ju tundon, që të dijë nëse e doni.» Ja ku duket kundërshtia, e shihni. Sepse si nuk tundon Perëndia askënd, dhe si ju tundon Zoti, Perëndia juaj, që të dijë nëse e doni? Është shkruar gjithashtu: «Në dashuri nuk ka frikë, por dashuria e përsosur e dëbon frikën»; dhe në një vend tjetër është shkruar: «Frika e Zotit është e dëlirë dhe qëndron përjetë.» Edhe këtu duket kundërshtia. Sepse si e dëbon frikën dashuria e përsosur, në qoftë se frika e Zotit, që është e dëlirë, qëndron përjetë?

6. Duhet, pra, të kuptojmë se ka dy lloj tundimesh: njëri, që mashtron; tjetri, që sprovon. Përsa i përket atij që mashtron, Perëndia nuk tundon askënd; përsa i përket atij që sprovon, Zoti, Perëndia juaj, ju tundon, që të dijë nëse e doni. Por edhe këtu lind përsëri një pyetje tjetër: si tundon Ai për të ditur, kur prej Tij, qysh para tundimit, s'mund të fshihet asgjë? Jo se Perëndia nuk di, por thuhet «që të dijë», domethënë që t'ju bëjë të dini. Mënyra të tilla të të folurit gjenden si në bisedën tonë të përditshme, ashtu edhe te shkrimtarët gojëtarë. Le të them një fjalë për mënyrën tonë të të folurit. Themi «hendek i verbër», jo se ka humbur sytë, por sepse, duke ndenjur i fshehur, na verbon ndaj tij. Dikush flet për «lupina të hidhura», domethënë «të tharta»; jo se ato vetë janë të hidhura, por sepse u shkaktojnë hidhësi atyre që i shijojnë. Kështu pra, edhe në Shkrimin e Shenjtë ka shprehje të tilla. Ata që marrin mundimin t'i njohin këto pika, s'kanë vështirësi t'i zgjidhin. Kështu pra: «Zoti, Perëndia juaj, ju tundon, që të dijë.» Ç'do të thotë kjo, «që të dijë»? Që t'ju bëjë të dini «nëse e doni». Jobi ishte i panjohur për veten e tij, por jo i panjohur për Perëndinë. Ai e futi tunduesin te Jobi dhe e solli atë të njihte veten e tij.

7. Po të dyja frikat, atëherë? Ka një frikë skllavërore dhe ka një frikë të dëlirë: ka frikën se mos pëson dënim, e ka një frikë tjetër, se mos humbet drejtësinë. Ajo frikë se mos pëson dënim është skllavërore. Ç'gjë e madhe është të kesh frikë nga dënimi? Këtë e bën edhe skllavi më i poshtër, edhe kusari më mizor. S'është gjë e madhe të kesh frikë nga dënimi, por gjë e madhe është të duash drejtësinë. A nuk ka frikë, atëherë, ai që e do drejtësinë? Sigurisht që ka; jo se mos bie në dënim, por se mos humbet drejtësinë. Vëllezërit e mi, binduni për këtë dhe nxirreni përfundimin nga ajo që doni. Dikush prej jush është i dhënë pas parasë. A mund të gjej dikë, si mendoni, që të mos jetë kështu? E megjithatë, pikërisht nga kjo gjë që do, ai mund ta kuptojë atë që dua të them. Ka frikë se mos humbet: përse? Sepse e do paranë. Në atë masë që e do paranë, në atë masë ka frikë se mos e humbet. Kështu, pra, gjendet dikush që e do drejtësinë dhe që, në zemër të tij, ka shumë më tepër frikë se mos e humbet atë, që druhet të mbetet pa drejtësinë e tij më shumë sesa druhesh ti të mbetesh pa paranë tënde. Kjo është frika që është e dëlirë, kjo frika që qëndron përjetë. Nuk është kjo që dashuria e zhduk a e dëbon, por përkundrazi e përqafon, e mban pranë vetes dhe e ka për shoqe. Sepse ne vijmë te Zoti që ta shohim ballë për ballë. Dhe atje është pikërisht kjo frikë e dëlirë që na ruan; sepse një frikë e tillë nuk shqetëson, por qetëson. Gruaja kurorëshkelëse i trembet ardhjes së burrit, kurse gruaja e dëlirë i trembet largimit të burrit.

8. Prandaj, ashtu si, sipas njërit lloj tundimi, «Perëndia nuk tundon askënd», por sipas një tjetri, «Zoti, Perëndia juaj, ju tundon»; dhe ashtu si, sipas njërit lloj frike, «në dashuri nuk ka frikë, por dashuria e përsosur e dëbon frikën», kurse sipas një tjetri, «frika e Zotit është e dëlirë dhe qëndron përjetë», po ashtu edhe në këtë fragment: sipas njërit lloj gjyqi, «Ati nuk gjykon askënd, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit», e sipas një tjetri, «unë», tha, «nuk kërkoj lavdinë time; ka një që e kërkon dhe që gjykon».

9. Kjo pikë mund të zgjidhet edhe nga vetë fjala. Në Ungjill e ke të përmendur një gjyq ndëshkues: «Ai që nuk beson, tashmë është gjykuar»; dhe në një vend tjetër: «Vjen ora kur ata që janë në varre do të dëgjojnë zërin e Tij dhe do të dalin: ata që kanë bërë të mira, në ngjalljen e jetës; ndërsa ata që kanë bërë të këqija, në ngjalljen e gjyqit.» Shihni si e ka përdorur gjyqin në kuptimin e dënimit dhe të ndëshkimit. E megjithatë, po të merrej gjyqi gjithnjë si dënim, a do ta kishim dëgjuar ndonjëherë në psalm: «Gjykomë, o Perëndi»? Në vendin e parë, gjyqi merret në kuptimin e shkaktimit të dhembjes; këtu, në kuptimin e dallimit. Si kështu? Pikërisht sepse kështu e shkoqit ai që thotë: «Gjykomë, o Perëndi.» Sepse lexoni dhe shihni se ç'vjen më pas. Ç'është kjo «Gjykomë, o Perëndi», veçse pikërisht ajo që shton: «dhe dallo çështjen time kundër një kombi të pashenjtë»? Ngaqë atëherë u tha: «Gjykomë, o Perëndi, dhe dallo çështjen time kundër një kombi të pashenjtë», po kështu tani tha Zoti Krisht: «Nuk kërkoj lavdinë time; ka një që e kërkon dhe që gjykon.» Si ka «një që e kërkon dhe që gjykon»? Është Ati, që dallon dhe ndan lavdinë time nga lavdia juaj. Sepse ju mburreni në frymën e kësaj bote të tanishme. Jo kështu unë, që i them Atit: «Atë, më lavdëro Ti me atë lavdi që pata pranë Teje para se të ishte bota.» Ç'është «ajo lavdi»? Krejt e ndryshme nga fryerja njerëzore. Kështu gjykon Ati. Pra, të «gjykosh» do të thotë të «dallosh». Dhe ç'dallon Ai? Lavdinë e Birit të Tij nga lavdia e njerëzve të thjeshtë; sepse për këtë qëllim është thënë: «Perëndia, Perëndia Yt, të vajosi me vajin e gëzimit mbi shokët e Tu.» Sepse, ndonëse u bë njeri, Ai nuk është për t'u krahasuar tani me ne. Ne, si njerëz, jemi mëkatarë, Ai është pa mëkat; ne, si njerëz, trashëgojmë nga Adami edhe vdekjen edhe fajin, kurse Ai mori nga Hyjlindësja mish të vdekshëm, por asnjë paudhësi. Në fund të fundit, as lindim ngaqë e duam, as jetojmë sa kohë që e duam, as vdesim ashtu si e duam; por Ai, para se të lindte, zgjodhi prej kujt të lindte; në lindjen e Tij solli adhurimin e magëve; u rrit si foshnjë, e tregoi veten Perëndi me mrekullitë e Tij dhe e tejkaloi njeriun në dobësinë e Tij. Së fundi, zgjodhi edhe mënyrën e vdekjes së Tij, domethënë të varej në kryq dhe ta ngulte vetë kryqin në ballin e besimtarëve, që i krishteri të mund të thotë: «Larg qoftë që të mburrem, veçse me kryqin e Zotit tonë Jisu Krisht.» Në vetë kryqin, kur deshi, bëri që trupi i Tij të zbritej, dhe u largua; në vetë varrin, sa kohë që deshi, ndenji shtrirë; dhe, kur deshi, u ngrit si nga një shtrat. Kështu, pra, vëllezër, përsa i përket vetë trajtës së Tij si shërbëtor (sepse kush mund të flasë për atë trajtën tjetër ashtu si duhet, «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi»?), përsa i përket, them, vetë trajtës së Tij si shërbëtor, i madh është ndryshimi ndërmjet lavdisë së Krishtit dhe lavdisë së njerëzve të tjerë. Për atë lavdi foli Ai, kur të pushtuarit nga demoni e dëgjuan të thoshte: «Nuk kërkoj lavdinë time; ka një që e kërkon dhe që gjykon.»

10. Po Ti, o Zot, ç'thua për veten Tënde? «Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them, në qoftë se dikush e ruan fjalën time, nuk do të shohë kurrë vdekje.» Ju thoni: «Ke një demon.» Unë ju thërras në jetë: ruani fjalën time dhe nuk do të vdisni. Ata dëgjuan: «Nuk do të shohë kurrë vdekje ai që ruan fjalën time», dhe u zemëruan, sepse ishin tashmë të vdekur në atë vdekje prej së cilës mund të kishin shpëtuar. «Atëherë hebrenjtë thanë: ‹Tani e dimë se ke një demon. Abrahami vdiq, edhe profetët; e ti thua: Në qoftë se dikush e ruan fjalën time, nuk do të shijojë kurrë vdekje.›» Shihni si flet Shkrimi: «nuk do të shohë», domethënë «të shijojë vdekjen». «Do të shohë vdekjen, do të shijojë vdekjen.» Kush sheh? Kush shijon? Me ç'sy ka njeriu për të parë kur vdes? Kur vdekja, sapo vjen, ua mbyll pikërisht ata sy që të mos shohin më asgjë, si thuhet: «nuk do të shohë vdekje»? Po me ç'qiellzë dhe me ç'nofulla mund të shijohet vdekja, që t'i zbulohet shija? Kur ajo ta marrë çdo shqisë, ç'do të mbetet në qiellzë? Por këtu, «do të shohë» dhe «do të shijojë», përdoren për atë që ndodh vërtet: do ta njohë nga përvoja.

11. Kështu foli Zoti (edhe pse kjo mezi mjafton për t'u thënë), si një që vdes, drejtuar njerëzve që vdesin; sepse «Zotit i përkasin edhe daljet nga vdekja», siç thotë psalmi. Duke qenë, pra, se Ai u fliste njëkohësisht atyre që ishin caktuar të vdisnin, dhe fliste vetë si një i caktuar për vdekje, ç'kuptim kanë fjalët e Tij, «Ai që ruan fjalën time nuk do të shohë kurrë vdekje», veçse që Zoti pa një vdekje tjetër, prej së cilës kishte ardhur të na çlirojë: vdekjen e dytë, vdekjen e përjetshme, vdekjen e ferrit, vdekjen e dënimit bashkë me djallin dhe engjëjt e tij? Kjo është vdekja e vërtetë; sepse ajo tjetra është vetëm një shpërngulje. Ç'është ajo vdekje tjetër? Të lësh trupin, të heqësh qafe një barrë të rëndë, mjaft që të mos marrësh me vete një barrë tjetër, që e tërheq njeriun kokëposhtë në ferr. Për atë vdekje të vërtetë, pra, Zoti tha: «Ai që ruan fjalën time nuk do të shohë kurrë vdekje.»

12. Le të mos trembemi nga ajo vdekje tjetër, por le t'i frikësohemi kësaj. Por, gjë shumë e rëndë, shumë veta kanë rënë pikërisht në këtë, nga një frikë e shtrembër ndaj asaj tjetrës. Disave u është thënë: Adhuroni idhujt; sepse po të mos e bëni, do të vriteni; ose, siç tha Nabukodonosori, po të mos e bëni, do t'ju hedhin në furrën e zjarrit flakërues. Shumë veta u trembën dhe adhuruan. Duke ikur nga vdekja, vdiqën. Prej frikës nga vdekja që s'mund t'i shmangesh, ranë në atë që me fat mund ta kishin shmangur, po të mos i ishin trembur, për fat të keq, asaj që është e pashmangshme. Si njeri, ke lindur, je i caktuar të vdesësh. Ku do të shkosh që t'i shpëtosh vdekjes? Ç'do të bësh që t'i shmangesh? Që Zoti yt të të ngushëllonte në nënshtrimin tënd të domosdoshëm ndaj vdekjes, me vullnetin e Tij të mirë denjoi të vdiste. Kur e sheh Krishtin të shtrirë të vdekur, a nguron ti të vdesësh? Duhet, pra, të vdesësh; s'ke si t'i shpëtosh. Qoftë sot, qoftë nesër, kështu ka për të qenë: borxhi duhet paguar. Ç'fiton, pra, njeriu kur trembet, kur ikën, kur fshihet që të mos e gjejë armiku? A çlirohet nga vdekja? Jo, por vetëm vdes pak më vonë. Nuk fiton siguri kundër borxhit, por vetëm kërkon një shtyrje. Shtyje sa të duash, ajo që shtyhet do të vijë më në fund. Le t'i frikësohemi asaj vdekjeje së cilës iu frikësuan të tre burrat, kur i thanë mbretit: «Perëndia mund të na çlirojë edhe nga ajo flakë; e në mos qoftë», e me radhë. Aty ishte frika e asaj vdekjeje me të cilën Zoti tani kërcënon, kur ata thanë: por edhe në mos dashtë të na çlirojë haptazi, mund të na kurorëzojë fshehtas me fitore. Prandaj edhe Zoti, kur po gatitej të caktonte dëshmorë e të bëhej vetë kryedëshmori, tha: «Mos kini frikë prej atyre që vrasin trupin dhe pastaj s'kanë ç'të bëjnë më.» Si «s'kanë ç'të bëjnë më»? Po sikur, pasi të vrasin dikë, ta hedhin trupin e tij që ta shqyejnë bishat e egra dhe ta copëtojnë zogjtë? Mizoria duket sikur ka ende diçka për të bërë. Po kujt i bëhet kjo? Ai është larguar. Trupi është aty, por pa ndjenjë. Banesa dergjet përtokë, banori ka ikur. Kështu, pra, «pastaj s'kanë ç'të bëjnë më»; sepse s'mund t'i bëjnë asgjë asaj që s'ka ndjesi. «Por kini frikë Atë që ka pushtet të zhdukë edhe trupin edhe shpirtin në zjarrin e ferrit.» Ja vdekja për të cilën foli, kur tha: «Ai që ruan fjalën time nuk do të shohë kurrë vdekje.» Le ta ruajmë, pra, vëllezër, fjalën e Tij me besim, si ata që ende s'kanë arritur te të pamurit, kur liria që marrim të ketë arritur plotësinë e vet.

13. Por ata njerëz, të zemëruar, por të vdekur dhe të paracaktuar për vdekjen e përjetshme, u përgjigjën me fyerje dhe thanë: «Tani e dimë se ke një demon. Abrahami vdiq, edhe profetët.» Por, në atë vdekje që Zoti donte të kuptohej, as Abrahami nuk ishte i vdekur, as profetët. Sepse këta ishin të vdekur, e megjithatë jetojnë; ata të tjerët ishin gjallë, e megjithatë kishin vdekur. Sepse, kur u përgjigjej diku saducenjve, të cilët ngritën çështjen e ngjalljes, vetë Zoti flet kështu: «Po për ngjalljen e të vdekurve, a nuk keni lexuar si i tha Zoti Moisiut nga kaçubja: ‹Unë jam Perëndia i Abrahamit, edhe Perëndia i Isakut, edhe Perëndia i Jakovit›? Ai nuk është Perëndia i të vdekurve, por i të gjallëve.» Në qoftë se, pra, ata jetojnë, le të mundohemi të jetojmë ashtu që, pas vdekjes, të mund të jetojmë bashkë me ta. «Kë e bën veten», shtojnë ata, «që thua: ‹nuk do të shohë kurrë vdekje ai që ruan fjalën time›, kur e di se edhe Abrahami vdiq edhe profetët?»

14. «Jisui u përgjigj: ‹Në qoftë se e lavdëroj veten, lavdia ime s'është asgjë; është Ati im që më lavdëron.›» Këtë e tha për shkak të fjalës së tyre: «Kë e bën veten?» Sepse Ai lavdinë e vet ia lë Atit, prej të cilit është Perëndi. Prej kësaj shprehjeje edhe arianët ndonjëherë e sulmojnë besimin tonë dhe thonë: Ja, Ati është më i madh; sepse gjithsesi Ai e lavdëron Birin. O heretik, a nuk ke lexuar se edhe vetë Biri thotë se e lavdëron Atin e Tij? Në qoftë se edhe Ai e lavdëron Birin, edhe Biri e lavdëron Atin, hiq dorë nga kokëfortësia jote, prano barazinë, ndreq shtrembërinë tënde.

15. «Është, pra», tha Ai, «Ati im që më lavdëron, për të cilin ju thoni se është Perëndia juaj; e ju nuk e keni njohur.» Shihni, vëllezërit e mi, si tregon Ai se vetë Perëndia është Ati i Krishtit, po ai që u qe shpallur edhe hebrenjve. E them këtë për këtë arsye: se tani sërish ka disa heretikë që thonë se Perëndia i zbuluar në Besëlidhjen e Vjetër nuk është Ati i Krishtit, por një farë princi, nuk di se ç'farë, i engjëjve të këqij. Këtë e thonë manikenjtë; këtë e thonë markionitët. Ka ndoshta edhe heretikë të tjerë, që ose s'është nevoja t'i përmendim, ose s'mund t'i sjell të gjithë ndër mend tani për tani; megjithatë s'kanë munguar ata që e kanë thënë këtë. Vini veshin, pra, që të keni edhe ju diçka për të pohuar kundër tyre. Atë që ata e quanin Perëndinë e tyre, por që nuk e njihnin, Krishti Zot e quan Atin e vet; sepse, po ta kishin njohur Atë vetë, do ta kishin pranuar Birin e Tij. «Por unë», tha Ai, «e njoh Atë.» Atyre që gjykojnë sipas mishit, nga fjalë të tilla Ai mund t'u dukej mendjemadh, sepse tha: «E njoh Atë.» Por shihni ç'vjen më pas: «Po të thosha se nuk e njoh, do të isha gënjeshtar si ju.» Le të mos ruhemi, pra, aq shumë nga mendjemadhësia, saqë të braktisim të vërtetën. «Por unë e njoh dhe e ruaj fjalën e Tij.» Fjalën e Atit e fliste si Bir; dhe Ai vetë ishte Fjala e Atit, që u fliste njerëzve.

16. «Ati juaj Abrahami u gëzua të shihte ditën time; edhe e pa, edhe u gëzua.» Fara e Abrahamit, Krijuesi i Abrahamit, jep një dëshmi të madhe për Abrahamin. «Abrahami u gëzua», thotë, «të shihte ditën time.» Nuk pati frikë, por «u gëzua ta shihte». Sepse tek ai ishte dashuria që e dëbon frikën. Nuk thotë: u gëzua sepse pa; por «u gëzua që të shihte». Sido që të jetë, duke besuar, u gëzua me shpresën se do të shihte me anë të mendjes. «Edhe e pa.» Dhe ç'më tepër mund të thoshte Zoti Jisu Krisht, ose ç'më tepër duhej të kishte thënë? «Edhe e pa», thotë, «edhe u gëzua.» Kush mund ta shtjellojë këtë gëzim, vëllezërit e mi? Në qoftë se u gëzuan ata të cilëve Zoti ua hapi sytë e trupit, ç'gëzim qe i atij që pa me sytë e shpirtit Dritën e patregueshme, Fjalën e përhershme, shkëlqimin që ua merr sytë mendjeve të përshpirtshme, Urtësinë që nuk venitet, Perëndinë që rri pranë Atit, e që në një kohë do të vinte në mish e prapëseprapë nuk do të largohej nga gjiri i Atit? Gjithë këtë e pa Abrahami. Sepse, kur thotë «ditën time», mund të mbetet e paqartë se për ç'ditë fliste: a për ditën e Zotit në kohë, kur do të vinte në mish, apo për atë ditë të Zotit që nuk njeh agim dhe nuk njeh perëndim. Por, nga ana ime, nuk dyshoj se ati Abraham i dinte të gjitha. E ku ta gjej këtë? A duhet të na mjaftojë dëshmia e Zotit tonë Jisu Krisht? Le të supozojmë se s'mund ta gjejmë, sepse ndoshta është e vështirë të thuash në ç'kuptim është e qartë se Abrahami «u gëzua të shihte ditën» e Krishtit, «edhe e pa, edhe u gëzua». E megjithëse s'e gjejmë dot, a mund të ketë gënjyer e Vërteta? Le t'i besojmë së Vërtetës dhe të mos kemi asnjë dyshim për shpërblimet që i takonin Abrahamit. Megjithatë, dëgjoni një pjesë që më vjen ndër mend tani për tani. Kur ati Abraham dërgoi shërbëtorin e tij të kërkonte një grua për të birin, Isakun, e lidhi me këtë betim, që të kryente me besnikëri atë që i qe urdhëruar, dhe të dinte edhe vetë se ç'të bënte. Sepse ishte një punë e madhe ajo që ishte në dorë, kur kërkohej martesë për farën e Abrahamit. Por, që shërbëtori të kuptonte atë që dinte Abrahami, se nuk ishte pasardhja sipas mishit ajo që dëshironte, as ndonjë gjë e natyrës mishtore lidhur me fisin e tij që kihej parasysh, ai i tha shërbëtorit që po dërgonte: «Vër dorën tënde nën kofshën time dhe betohu për Perëndinë e qiellit.» Ç'lidhje ka Perëndia i qiellit me kofshën e Abrahamit? Tashmë e kuptoni misterin: me kofshë nënkuptohet fara. E ç'ishte ai betim, veçse tregonte se prej farës së Abrahamit do të vinte në mish Perëndia i qiellit? Të marrët e qortojnë Abrahamin, sepse tha: Vër dorën tënde nën kofshën time. Ata që i gjejnë të meta mishit të Krishtit, i gjejnë të meta sjelljes së Abrahamit. Por ne, vëllezër, në qoftë se e pranojmë mishin e Krishtit si të denjë për nderim, të mos e përçmojmë atë kofshë, por ta pranojmë si diçka të thënë në mënyrë profetike. Sepse Abrahami ishte edhe profet. Profet i kujt? I farës së vet dhe i Zotit të vet. Te fara e vet tregoi kur tha: «Vër dorën tënde nën kofshën time.» Te Zoti i vet tregoi kur shtoi: «dhe betohu për Perëndinë e qiellit.»

17. Hebrenjtë e zemëruar u përgjigjën: «Nuk je ende pesëdhjetë vjeç, e ke parë Abrahamin?» Dhe Zoti: «Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them, para se të bëhej Abrahami, unë jam.» Peshoni fjalët dhe njihni misterin. «Para se të bëhej Abrahami.» Kuptoni se «u bë» i referohet formimit njerëzor, kurse «jam» thelbit hyjnor. «U bë», sepse Abrahami ishte krijesë. Nuk tha: para se të ishte Abrahami, unë isha; por: «para se të bëhej Abrahami», i cili nuk u bë veçse prej meje, «unë jam». As këtë nuk tha: para se të bëhej Abrahami, unë u bëra; sepse «Në fillim Perëndia krijoi qiellin dhe dheun», dhe «në fillim ishte Fjala». «Para se të bëhej Abrahami, unë jam.» Njihni Krijuesin, dalloni krijesën. Ai që foli u bë fara e Abrahamit; dhe që Abrahami të bëhej, Ai vetë ishte para Abrahamit.

18. Prandaj, sikur t'i ishte hedhur Abrahamit fyerja më e hapur nga të gjitha, ata u nxitën tani në një hidhërim edhe më të madh. Sigurisht, atyre iu duk se Krishti Zot kishte thënë blasfemi, kur tha: «Para se të bëhej Abrahami, unë jam.» «Prandaj ngritën gurë për t'i hedhur mbi Të.» Te ç'gjë mund t'i drejtohej një ashpërsi kaq e madhe, veçse te e ngjashmja me veten? Por Jisui vepron si njeri, si dikush në trajtën e shërbëtorit, si i përulur, si një që do të vuante, që do të vdiste, që do të na shpengonte me gjakun e Tij; jo si Ai që është, jo si Fjala në fillim dhe Fjala pranë Perëndisë. Sepse, kur ngritën gurë për t'i hedhur, ç'gjë e madhe do të ishte, sikur toka të hapej menjëherë e t'i gëlltiste, dhe në vend të gurëve të gjenin banorët e ferrit? S'do të ishte gjë e madhe për Perëndinë; por më mirë ishte të lëvdohej durimi, sesa të ushtrohej pushteti. Prandaj «u fsheh» prej tyre, që të mos e vrisnin me gurë. Si njeri, iku prej gurëve; por mjerë ata që kanë zemra gurore, prej të cilave ka ikur Perëndia!