Joani 10:11–13

1. Zoti Jisu po u flet deleve të tij, atyre që tashmë janë të tilla dhe atyre që kanë për t'u bërë të tilla, të cilat ndodheshin aty atëherë; sepse në vendin ku ishin, kishte si nga ata që tashmë ishin delet e tij, ashtu edhe nga ata që do të bëheshin më vonë. Kështu ai u tregon si atyre që ishin të pranishëm atëherë, ashtu edhe atyre që do të vinin, si atyre ashtu edhe neve, madje edhe gjithë atyre pas nesh që kanë për të qenë delet e tij, se kush është ai që u qe dërguar. Të gjithë, pra, dëgjojnë zërin e Bariut të tyre që thotë: «Unë jam Bariu i mirë». Ai nuk do ta shtonte fjalën «i mirë», po të mos kishte barinj të këqij. Por barinjtë e këqij janë ata që janë vjedhës e kusarë, ose, në rastin më të mirë, rrogëtarë. Sepse na duhet t'i shqyrtojmë, t'i dallojmë e t'i njohim gjithë personazhet që ai ka përshkruar këtu. Zoti tashmë i ka shpalosur dy gjëra, që më parë i kishte parashtruar në një farë mënyre të mbuluar: e dimë tashmë se ai vetë është dera, dhe e dimë se ai vetë është Bariu. Se kush janë vjedhësit e kusarët, u bë e qartë në leximin e djeshëm; kurse sot dëgjuam për rrogëtarin, sikurse dëgjuam edhe për ujkun. Dje u përmend me emër edhe rojtari i derës. Ndër të mirët, pra, janë dera, rojtari i derës, bariu dhe delet; ndër të këqijtë, vjedhësit e kusarët, rrogëtarët dhe ujku.

2. Zotin Krisht e kuptojmë si derën, po edhe si Bariun; por kush duhet kuptuar si rojtari i derës? Për të dyja të parat na dha shpjegim ai vetë; rojtarin e derës na e la ta gjejmë vetë. E ç'thotë ai për rojtarin e derës? «Atij, thotë, ia hap rojtari derën». Kujt ia hap? Bariut. Ç'i hap Bariut? Derën. Po kush është edhe dera? Vetë Bariu. Tani, po të mos kishte dhënë shpjegim vetë Zoti Krisht, po të mos kishte thënë vetë «Unë jam Bariu» dhe «Unë jam dera», a do të guxonte ndonjëri prej nesh të thoshte se Krishti është vetë edhe Bariu edhe dera? Sepse, po të kishte thënë «Unë jam Bariu» e të mos kishte thënë «Unë jam dera», ne do të ishim vënë të hetonim se ç'ishte dera, dhe ndoshta, të gabuar në mendimet tona, do të kishim mbetur ende para derës. Hiri dhe mëshira e tij na e zbuluan Bariun, ngaqë ai e quajti veten kështu; na e zbuluan edhe derën, kur ai e shpalli veten të tillë; por rojtarin e derës na e la ta gjejmë vetë. Cilin, pra, duhet ta quajmë rojtar i derës? Cilindo që të zgjedhim, duhet të kemi kujdes të mos e mendojmë më të madh se vetë dera; sepse në shtëpitë e njerëzve rojtari i derës është më i madh se dera. Rojtari vihet para derës, jo dera para rojtarit, sepse rojtari e ruan derën, jo dera rojtarin. Nuk guxoj të them se ndokush është më i madh se dera, sepse tashmë kam dëgjuar se ç'është dera. Kjo tashmë s'më është e panjohur, nuk jam lënë në hamendjen time dhe s'kam shumë vend për hamendësime thjesht njerëzore: Perëndia e ka thënë, e Vërteta e ka thënë, dhe ne s'mund ta ndryshojmë atë që ka shqiptuar i Pandryshueshmi.

3. Përsa i përket, pra, natyrës së thellë të kësaj çështjeje, do t'ju them ç'mendoj: le të bëjë secili zgjedhjen që i pëlqen, por le ta mendojë me nderim, siç është shkruar: «Mendoni për Zotin me mirësi dhe kërkojeni me thjeshtësi zemre». Ndoshta duhet ta kuptojmë vetë Zotin si rojtarin e derës; sepse bariu dhe dera, në kuptimin njerëzor, dallojnë nga njëri-tjetri po aq sa rojtari dhe dera, e megjithatë Zoti e quajti veten edhe Bari edhe derë. Përse, pra, të mos e kuptojmë edhe si rojtarin e derës? Sepse, po t'u hedhim sytë cilësive të tij vetjake, Zoti Krisht nuk është bari ashtu si jemi mësuar t'i njohim e t'i shohim barinjtë, as është derë, sepse asnjë mjeshtër nuk e bëri; por, nëse për ndonjë pikë ngjashmërie ai është edhe dera edhe Bariu, guxoj të them se ai është edhe dele. Vërtet, delja rri nën bariun; e megjithatë ai është edhe Bariu edhe dele. Ku është ai Bari? Ja, këtu e ke, lexo Ungjillin: «Unë jam Bariu i mirë». Ku është ai dele? Pyet profetin: «U çua si dele në thertore». Pyet mikun e dhëndrit: «Ja Qengji i Perëndisë, që heq mëkatin e botës». Për më tepër, do të them diçka edhe më të mrekullueshme, sipas këtyre pikave të ngjashmërisë. Sepse qengji, delja dhe bariu janë miq me njëri-tjetrin, kurse nga luanët, si armiq të tyre, delet i mbrojnë barinjtë; e megjithatë për Krishtin, që është edhe dele edhe Bari, thuhet: «Mundi Luani i fisit të Judës». Gjithë këtë, vëllezër, kuptojeni në lidhje me pikat e ngjashmërisë, jo me cilësitë vetjake. Është gjë e zakonshme t'i shohësh barinjtë ulur mbi një shkëmb, duke ruajtur aty tufën që u është besuar. Sigurisht bariu është më i mirë se shkëmbi ku rri ulur; e megjithatë Krishti është edhe Bariu edhe shkëmbi. Gjithë kjo, si përqasje. Por, po të më pyesësh për cilësinë e tij vetjake të veçantë: «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi». Po të më pyesësh për cilësinë vetjake që është vetëm e tija: Biri i vetëm, i lindur prej Atit nga përjetësia në përjetësi, i barabartë me atë që e lindi, Krijuesi i të gjitha gjërave, i pandryshueshëm bashkë me Atin, i pandryshuar edhe kur mori formën njerëzore, njeri me anë të Mishërimit, Biri i njeriut dhe Biri i Perëndisë. Gjithçka që thashë nuk është figurë, por realitet.

4. Prandaj, vëllezër, të mos shqetësohemi ta kuptojmë atë, në pajtim me disa ngjashmëri, si derën vetë, po edhe si rojtarin e derës. Sepse ç'është dera? Rruga e hyrjes. Kush është rojtari i derës? Ai që e hap. Kush, pra, është ai që e hap veten, veç atij që ia zbulon veten shikimit? Ja, kur Zoti foli në fillim për derën, ne nuk kuptuam; sa kohë që nuk kuptonim, ajo qëndronte e mbyllur; ai që e hapi është vetë rojtari i derës. S'ka nevojë, pra, të kërkohet ndonjë kuptim tjetër, s'ka nevojë; por ndoshta ka dëshirë. Në qoftë kështu, mos e lër udhën, mos dil jashtë Trinisë. Nëse kërkon ndonjë person tjetër që të jetë rojtari i derës, sill ndër mend Frymën e Shenjtë; sepse Fryma e Shenjtë nuk do ta quajë të pahijshme të jetë rojtari i derës, kur Biri e quajti të hijshme të ishte vetë dera. Shihe rojtarin e derës, ndoshta, si Frymën e Shenjtë. Për të Zoti u thotë nxënësve: «Ai do t'ju udhëheqë drejt gjithë së vërtetës». Ç'është dera? Krishti. Ç'është Krishti? E Vërteta. Kush, pra, e hap derën, veç atij që udhëheq drejt gjithë së vërtetës?

5. Po për rrogëtarin ç'do të themi? Ai nuk përmendet këtu ndër të mirët. «Bariu i mirë, thotë, e jep jetën e vet për delet. Kurse ai që është rrogëtar dhe jo Bari, të cilit delet nuk janë të tijat, sheh ujkun që vjen, i lë delet e ikën; edhe ujku i rrëmben e i shpërndan delet». Rrogëtari nuk del këtu me karakter të mirë, e megjithatë në disa gjëra është i dobishëm; as do të quhej rrogëtar, po të mos merrte rrogë nga ai që e ka marrë në punë. Kush është, pra, ky rrogëtar, që është njëkohësisht i qortueshëm dhe i nevojshëm? Dhe këtu, vëllezër, le të na ndriçojë vetë Zoti, që të dimë cilët janë rrogëtarët e të mos jemi vetë rrogëtarë. Kush është, pra, rrogëtari? Ka disa që mbajnë detyra në kishë, për të cilët apostulli Pavël thotë: «Ata që kërkojnë të tyren, jo atë që është e Jisu Krishtit». Ç'do të thotë ajo, «Ata që kërkojnë të tyren»? Ata që nuk e duan Krishtin lirisht, që nuk e kërkojnë Perëndinë për hir të tij; që rendin pas përfitimeve të kësaj bote, që rrinë gojëhapur pas fitimit e lakmojnë nderime nga njerëzit. Kur gjëra të tilla i do një mbikëqyrës e për gjëra të tilla i shërbehet Perëndisë, kushdo qoftë ai, është rrogëtar që s'mund ta numërojë veten ndër bijtë. Sepse për të tillët Zoti thotë gjithashtu: «Me të vërtetë po ju them, e kanë marrë shpërblimin e tyre». Dëgjoni ç'thotë apostulli Pavël për Shën Timoteun: «Por shpresoj në Zotin Jisu t'ju dërgoj së shpejti Timoteun, që të ngushëllohem edhe unë, kur të marr vesh për gjendjen tuaj; sepse s'kam njeri me të njëjtin mendim, që të kujdeset natyrshëm për ju. Sepse të gjithë kërkojnë të tyren, jo atë që është e Jisu Krishtit». Bariu vajtonte në mes të rrogëtarëve. Kërkonte ndonjë që ta donte me çiltërsi tufën e Krishtit, dhe rreth e rrotull tij, ndër ata që ishin me të në atë kohë, s'gjeti asnjë. Jo se atëherë s'kishte njeri tjetër në Kishën e Krishtit veç apostullit Pavël e Timoteut që të kujdesej vëllazërisht për tufën; por ashtu qëlloi që, kur po dërgonte Timoteun, s'kishte pranë asnjë tjetër nga bijtë e tij; me të ishin vetëm rrogëtarë, «që kërkonin të tyren, jo atë që është e Jisu Krishtit». E megjithatë ai vetë, me një përkujdesje vëllazërore për tufën, parapëlqeu të dërgonte birin e vet e të mbetej vetë ndër rrogëtarë. Rrogëtarë gjenden edhe ndër ne, por vetëm Zoti i dallon. Ai që heton zemrën, i dallon; e megjithatë ndonjëherë i njohim edhe ne vetë. Sepse jo më kot Zoti tha edhe për ujqit: «Nga frytet e tyre do t'i njihni». Ngasjet i vënë shumëkënd në provë, dhe atëherë mendimet e tyre dalin në shesh; por shumë veta mbeten të pazbuluar. Vatha e Zotit duhet t'i ketë për mbikëqyrës edhe ata që janë bij, edhe ata që janë rrogëtarë. Por mbikëqyrësit që janë bij, janë barinjtë. Nëse janë barinj, si ka vetëm një Bari, veçse që të gjithë janë gjymtyrë të Bariut të vetëm, të cilit i përkasin delet? Sepse ata janë gjithashtu gjymtyrë të tij si dele e vetme, sepse «si dele u çua në thertore».

6. Por kini parasysh se edhe rrogëtarët janë të nevojshëm. Sepse shumë veta në Kishë ndjekin fitimin e kësaj bote, e prapëseprapë predikojnë Krishtin, dhe nëpërmjet tyre dëgjohet zëri i Krishtit; dhe delet ndjekin jo rrogëtarin, por zërin e Bariut që flet nëpërmjet rrogëtarit. Dëgjojini rrogëtarët, ashtu si i tregoi vetë Zoti: «Shkruesit, thotë, dhe farisenjtë ulen në fronin e Moisiut: bëni ç'ju thonë, por mos bëni ç'bëjnë ata». Ç'tha ai tjetër, veçse: dëgjoni zërin e Bariut që flet nëpërmjet rrogëtarëve? Sepse, ndenjur në fronin e Moisiut, ata mësojnë ligjin e Perëndisë; prandaj Perëndia mëson nëpërmjet tyre. Por, po të duan të mësojnë gjërat e veta, mos i dëgjoni, mos i bëni. Sepse të tillët, sigurisht, kërkojnë të tyren, jo atë që është e Jisu Krishtit; por asnjë rrogëtar s'ka guxuar t'i thotë popullit të Krishtit: kërkoni të tuajën, jo atë që është e Jisu Krishtit. Sjelljen e vet të keqe ai nuk e predikon nga froni i Krishtit: dëm bën me të keqen që bën, jo me të mirën që thotë. Këput rrushin, ruaju nga gjembi. E shoh mirë se e keni kuptuar; por për hir të atyre që janë më të ngadaltë, do t'i përsëris këto fjalë më hapur e më thjesht. Si thashë unë, këput vilen e rrushit, ruaju nga gjembi, kur Zoti thotë: «A mbledhin njerëzit rrush nga gjembat, apo fiq nga murrizat»? Kjo është krejt e vërtetë; e megjithatë edhe ajo që thashë unë është e vërtetë: këput vilen e rrushit, ruaju nga gjembi. Sepse ndonjëherë vila e rrushit, që buron nga rrënja e hardhisë, gjen mbështetje në një gardh të rëndomtë; degëza e saj rritet, ngulet ndër gjemba, dhe gjembi mban fryt tjetër nga i veti. Sepse gjembi nuk lindi nga hardhia, por u bë vend prehjeje për filizin e saj. Bëji pyetjet e tua vetëm te rrënjët. Kërko rrënjën e gjembit, do ta gjesh më vete nga hardhia; kërko prejardhjen e rrushit, dhe do të dalë se ka mbirë nga rrënja e hardhisë. Kështu, pra, froni i Moisiut ishte hardhia; zakonet e farisenjve ishin gjembat. Mësimi i shëndoshë vjen nëpërmjet të ligjve, si degëza e hardhisë në një gardh, si vila e rrushit ndër gjemba. Mblidhe me kujdes, që, teksa kërkon frytin, të mos gërvishtësh dorën; dhe, kur të dëgjosh dikë që thotë të mirën, mos e imito kur bën të keqen. «Ç't'ju thonë, bëni», mblidhni rrushin; «por ç'bëjnë, mos e bëni», ruajuni nga gjembat. Edhe nëpërmjet rrogëtarëve dëgjoni zërin e Bariut, por mos u bëni vetë rrogëtarë, sepse jeni gjymtyrë të Bariut. Po, edhe vetë Pavli, apostulli i shenjtë, bën diku tjetër një dallim ndërmjet rrogëtarëve dhe bijve. Ai që tha: «S'kam njeri që të kujdeset për ju si vëlla, sepse të gjithë kërkojnë të tyren, jo atë që është e Jisu Krishtit», tani shih ç'thotë: «Disa e predikojnë Krishtin qoftë edhe nga smira e nga grindja, e disa edhe nga vullneti i mirë: disa nga dashuria, duke ditur se jam vënë për mbrojtjen e Ungjillit; por disa e predikojnë Krishtin nga zënka, jo me çiltërsi, duke pandehur se do t'i shtojnë mundim vargonjve të mi». Këta ishin rrogëtarë që s'e donin apostullin Pavël. E pse ky mospëlqim, veçse ngaqë kërkonin gjërat e kësaj bote? Por vër re ç'shton: «E ç'rëndësi ka? Sido që të jetë, në çdo mënyrë, qoftë me shtirje, qoftë me të vërtetë, Krishti predikohet: dhe për këtë unë gëzohem, po, edhe do të gëzohem». Krishti është e vërteta. Le ta predikojnë rrogëtarët me shtirje, le ta predikojnë bijtë me të vërtetë: bijtë presin me durim trashëgimin e përjetshëm të Atit, kurse rrogëtarët lakmojnë e nxitojnë të marrin pagesën e kësaj bote nga ai që i ka marrë në punë. Sa për mua, le të më hiqet lavdia njerëzore, të cilën e shoh të lakmuar aq shumë nga rrogëtarët; e megjithatë, si me gjuhët e rrogëtarëve, si me ato të bijve, le të shpallet gjithkund lavdia hyjnore e Krishtit, sepse, «qoftë me shtirje, qoftë me të vërtetë, Krishti predikohet».

7. Pamë edhe se kush është rrogëtari. E kush është ujku, veç djallit? Dhe ç'u tha për rrogëtarin? «Kur sheh ujkun që vjen, ikën; por delet nuk janë të tijat, dhe ai nuk kujdeset për delet». A ishte i tillë apostulli Pavël? Sigurisht që jo. A ishte i tillë Pjetri? Larg qoftë. A ishte i tillë karakteri i apostujve të tjerë, veç Judës, birit të humbjes? Kurrsesi. Ishin, pra, barinj? Sigurisht që ishin. E si ka vetëm një Bari? E thashë tashmë se ishin barinj, sepse ishin gjymtyrë të Bariut. Në atë krye gëzoheshin, nën atë krye ishin në një mendje, me një frymë jetonin në lidhjen e një trupi të vetëm; dhe prandaj i përkisnin të gjithë Bariut të vetëm. Nëse, pra, ishin barinj e jo rrogëtarë, përse iknin kur pësonin përndjekje? Na e shpjego ti, o Zot. Në një letër, e kam parë Pavlin duke ikur: e zbritën nga muri me një shportë, që t'u shpëtonte duarve të përndjekësit. A s'kishte, pra, kujdes për delet, që i braktisi kështu kur po afrohej ujku? Sigurisht që kishte, por ua la ato me lutjet e tij Bariut që rrinte në qiell; dhe për të mirën e tyre e ruajti veten me anë të ikjes, siç thotë diku: «Të mbetem në mish është e nevojshme për ju». Sepse të gjithë e kishin dëgjuar nga vetë Bariu: «Po t'ju përndjekin në një qytet, ikni në një tjetër». Dashtë Zoti të na e shpjegojë këtë çështje! Zot, ti u the atyre që doje me siguri të ishin barinj besnikë, dhe që i bëre gjymtyrë të tuat: «Po t'ju përndjekin, ikni». A u bën, pra, padrejtësi atyre, kur qorton rrogëtarët që ikin kur shohin ujkun që vjen? Të lutemi të na thuash ç'kuptim fshihet në thellësinë e kësaj çështjeje. Le të trokasim, dhe rojtari i derës, që është Krishti, do të jetë këtu për të zbuluar veten.

8. Cili është rrogëtari që sheh ujkun që vjen dhe ikën? Ai që kërkon të tijën, jo atë që është e Jisu Krishtit. Është ai që nuk guxon ta qortojë hapur atë që gabon. Ja, dikush ka mëkatuar, ka mëkatuar rëndë; duhet qortuar, duhet përjashtuar nga kisha; por, sapo të përjashtohet, do të bëhet armik, do të thurë kurthe e do të bëjë gjithë dëmin që mundet. Tani për tani, ai që kërkon të tijën, jo atë që është e Jisu Krishtit, rri i qetë e nuk qorton: këtë e bën që të mos humbasë atë që ndjek, dobitë e miqësisë njerëzore, dhe që të mos i bjerë mbi kokë mërzitë e armiqësisë njerëzore. Ja, ujku e ka kapur delen për fyti; djalli e ka joshur një besimtar drejt kurorëshkeljes: ti hesht, ti s'nxjerr asnjë qortim. O rrogëtar, e ke parë ujkun që vinte dhe ke ikur! Ndoshta ai përgjigjet e thotë: Ja, jam këtu, s'kam ikur. Ke ikur, sepse heshte; heshte, sepse pate frikë. Ikja e mendjes është frika. Me trupin qëndrove, me frymën ike, gjë që s'ishte sjellja e atij që tha: «Edhe pse jam larg me trup, prapë jam me ju me frymë». Sepse si iku me frymë ai që, ndonëse larg me trup, prapë me letrat e tij i qortoi kurvarët? Ndjenjat tona janë lëvizjet e mendjes sonë. Gëzimi është zgjerimi i mendjes; hidhërimi, ngushtimi i mendjes; dëshira, një lëvizje përpara e mendjes; dhe frika, ikja e mendjes. Sepse zgjerohesh në mendje kur je i gëzuar; ngushtohesh në mendje kur je në vështirësi; lëviz përpara në mendje kur ke një dëshirë të zjarrtë; dhe ikën në mendje kur ke frikë. Kështu, pra, thuhet se rrogëtari ikën kur sheh ujkun. Përse? «Sepse nuk kujdeset për delet». Përse «nuk kujdeset për delet»? «Sepse është rrogëtar». Ç'do të thotë ajo, «është rrogëtar»? Kërkon një shpërblim të kësaj bote dhe nuk do të banojë në shtëpi përgjithmonë. Ka ende disa gjëra për t'u hetuar këtu e për t'u shqyrtuar bashkë me ju, por s'është e mençur t'ju rëndoj. Sepse po u shërbejmë ushqimin e Zotit bashkëshërbëtorëve tanë; kullotim si delet në kullotat e Zotit dhe ushqehemi bashkë. Dhe, sikurse s'duhet ta mbajmë për vete atë që është e nevojshme, ashtu zemrat tona të dobëta s'duhen mbingarkuar me tepricën e ushqimit. Le të mos e mërzitë, pra, dashurinë tuaj, që sot nuk po e marr në dorë gjithçka që mendoj se ka mbetur ende për t'u shqyrtuar; por i njëjti lexim, në emër të Zotit, do të na lexohet sërish në ditët e predikimit dhe, me ndihmën e tij, do të shqyrtohet me më shumë kujdes.