Joani 10:14–21

1. Ata prej jush që e dëgjojnë fjalën e Perëndisë tonë jo vetëm me gatishmëri, por edhe me vëmendje, pa dyshim e mbajnë mend premtimin tonë. Vërtet, sot u lexua po ajo pjesë ungjillore që u lexua të dielën e shkuar, sepse, duke u ndalur gjatë në disa çështje të lidhura ngushtë me njëra-tjetrën, nuk arritëm të shtjellonim gjithçka që i detyroheshim aftësisë suaj për të kuptuar. Prandaj atë që tashmë është thënë e shtjelluar nuk e rimarrim sot, që përsëritjet e vazhdueshme të mos na pengojnë të mbërrijmë tek ajo që na mbetet për të thënë. Tani, në emër të Zotit, e dini kush është Bariu i mirë, dhe në ç'mënyrë barinjtë e mirë janë gjymtyrët e Tij, prandaj Bariu është një i vetëm. E dini kush është rrogëtari që na duhet ta durojmë, kush ujku, cilët vjedhësit e cilët kusarët nga të cilët duhet të ruhemi, cilat janë delet dhe cila është dera prej së cilës hyjnë edhe delet edhe bariu, dhe si duhet ta kuptojmë derëtarin. E dini gjithashtu se kushdo që nuk hyn nga dera është vjedhës e kusar, dhe nuk vjen veçse për të vjedhur, për të vrarë e për të shkatërruar. Tërë këto thënie, siç mendoj, janë trajtuar mjaftueshëm. Sot na takon t'ju themi, sa të na ndihmojë Zoti (sepse Vetë Jisu Krishti, Shpëtimtari ynë, na ka thënë se Ai është edhe Bariu edhe dera, dhe se Bariu i mirë hyn nga dera), se si hyn Ai nëpërmjet Vetes. Sepse, në qoftë se askush nuk është bari i mirë veçse ai që hyn nga dera, dhe Ai Vetë është më së pari Bariu i mirë, dhe po ashtu Ai Vetë dera, unë mund ta kuptoj vetëm kështu: se Ai hyn nëpërmjet Vetes tek delet e Tij, dhe i thërret të vijnë pas Tij, kurse ato hyjnë e dalin dhe gjejnë kullotë, domethënë jetën e përjetshme.

2. Vazhdoj, pra, pa u vonuar më. Kur kërkoj të hyj brenda jush, domethënë në zemrën tuaj, unë predikoj Krishtin; po të predikoja diçka tjetër, do të përpiqesha të ngjitesha nga një anë tjetër. Krishti, pra, është dera ime drejt jush: nëpërmjet Krishtit hyj, jo në shtëpitë tuaja, por në zemrat tuaja. Nëpërmjet Krishtit hyj; Krishtin në mua e keni dëgjuar me gatishmëri. E përse i keni vënë veshin kaq me dëshirë Krishtit në mua? Sepse jeni delet e Krishtit, të blera me gjakun e Krishtit. Ju e njihni çmimin tuaj, që nuk e paguaj unë, por që predikohet nëpërmjet meje. Ai, dhe vetëm Ai, qe blerësi, që derdhi gjak të çmuar, gjakun e çmuar të Atij që qe pa mëkat. E megjithatë Ai e bëri të çmuar edhe gjakun e të vetëve, për të cilët pagoi çmimin e gjakut; sepse, po të mos e kishte bërë të çmuar gjakun e të vetëve, nuk do të ishte thënë: «I çmuar është në sytë e Zotit vdekja e shenjtorëve të Tij.» Kështu edhe kur thotë: «Bariu i mirë jep jetën e vet për delet», nuk është i vetmi që ka bërë një vepër të tillë; e megjithatë, edhe në qofshin gjymtyrë të Tij ata që e kanë bërë, prapëseprapë vetëm Ai e bëri. Sepse Ai mund ta bënte pa ta, por nga do ta merrnin ata fuqinë veç prej Tij, që Vetë kishte thënë: «Pa mua nuk mund të bëni asgjë»? Por nga po ai burim mund të tregojmë ç'kanë bërë edhe të tjerë, sepse vetë apostulli Joan, që predikoi po atë ungjill që ju keni dëgjuar, ka thënë në letrën e tij: «Ashtu si Krishti dha jetën e vet për ne, kështu edhe ne duhet të japim jetën tonë për vëllezërit.» «Duhet», thotë ai: Ai na bëri borxhlinj, Ai që i pari dha shembullin. Në po atë kuptim është shkruar diku: «Në u ule të hash në tryezën e një sundimtari, vështro me urtësi ç'të vënë përpara, dhe shtri dorën, duke ditur se do të jetë detyra jote të sigurosh me radhë të njëjtën gjë.» E dini se ç'do të thotë tryeza e sundimtarit: aty gjeni trupin dhe gjakun e Krishtit; ai që vjen në një tryezë të tillë, le të jetë gati me të njëjtën dhuratë. E ç'është kjo dhuratë e njëjtë? Ashtu si Ai dha jetën e vet për ne, kështu edhe ne, për ndërtimin e të tjerëve dhe për ruajtjen e besimit, duhet të japim jetën tonë për vëllezërit. Në po atë kuptim i tha Pjetrit, të cilin donte ta bënte bari të mirë, jo në vetën e Pjetrit, por si gjymtyrë të trupit të Tij: «Pjetër, a më do? Kullot delet e mia.» Këtë e bëri një herë, pastaj sërish, dhe një herë të tretë, për hidhërimin e nxënësit. Dhe, pasi Zoti e pyeti aq herë sa e gjykoi të nevojshme, që ai që e kishte mohuar tri herë, tri herë ta rrëfente, dhe pasi për të tretën herë i dha porosinë të kulloste delet e Tij, i tha: «Kur ishe i ri, ngjeshje vetveten dhe shkoje ku të doje; por, kur të plakesh, do të shtrish duart, dhe një tjetër do të të ngjeshë e do të të çojë atje ku ti nuk do.» Dhe Ungjillori e ka shpjeguar kuptimin e Zotit: «Këtë e tha, duke treguar me ç'vdekje do të lavdëronte Perëndinë.» «Kullot delet e mia» ka të bëjë, pra, me këtë: që ti të japësh jetën tënde për delet e mia.

3. E tani, kur thotë: «Ashtu si më njeh Ati, kështu edhe unë e njoh Atin», kush mund të mos e kuptojë ç'do të thotë? Sepse Ai e njeh Atin nëpërmjet Vetes, kurse ne nëpërmjet Tij. Se Ai ka njohje nëpërmjet Vetes, këtë e dimë tashmë; se edhe ne kemi njohje nëpërmjet Tij, po ashtu e kemi mësuar, sepse edhe këtë e kemi mësuar prej Tij. Sepse Ai Vetë ka thënë: «Askush nuk e ka parë Perëndinë kurrë; por Biri i Vetëmlindur, që është në gjirin e Atit, Ai e ka bërë të njohur.» Dhe kështu edhe ne, që Ai na e ka bërë të njohur, e marrim këtë njohje nëpërmjet Tij. Edhe në një vend tjetër thotë: «Askush nuk e njeh Birin, veç Ati; as Atin nuk e njeh kush, veç Biri dhe ai të cilit Biri do t'ia zbulojë.» Ashtu, pra, siç e njeh Ai Atin nëpërmjet Vetes, dhe ne e njohim Atin nëpërmjet Tij, kështu edhe në vathë Ai hyn nëpërmjet Vetes, kurse ne nëpërmjet Tij. Thoshim se nëpërmjet Krishtit kemi një derë për të hyrë tek ju; e përse? Sepse predikojmë Krishtin. Predikojmë Krishtin, prandaj hyjmë nga dera. Por Krishti predikon Krishtin, sepse predikon Veten; e kështu Bariu hyn nëpërmjet Vetes. Kur drita tregon gjërat e tjera që shihen në dritë, a i duhet ndonjë mjet tjetër që të bëhet e dukshme edhe vetë? Drita, pra, shfaq edhe gjërat e tjera edhe veten. Çfarëdo që kuptojmë, e kuptojmë me mendjen; e si mund ta kuptojmë vetë mendjen, veçse me mendjen? Por a sheh njeriu në të njëjtën mënyrë me syrin e trupit edhe gjërat e tjera edhe vetë syrin? Sepse, ndonëse njerëzit shohin me sytë e tyre, sytë e tyre nuk i shohin dot. Syri i mishit sheh gjërat e tjera, veten nuk mund ta shohë; kurse mendja e kupton veten po aq mirë sa gjërat e tjera. Ashtu si mendja e sheh veten, kështu edhe Krishti predikon Veten. Në qoftë se predikon Veten dhe, duke predikuar, hyn brenda teje, Ai hyn brenda teje nëpërmjet Vetes. Dhe Ai është dera që të çon tek Ati, sepse s'ka rrugë tjetër për t'iu afruar Atit veçse nëpërmjet Tij. «Sepse një është Perëndia dhe një Ndërmjetës midis Perëndisë dhe njerëzve, njeriu Krishti Jisu.» Shumë gjëra shprehen me anë të një fjale: gjithçka që sapo thashë, e thashë, kuptohet, me anë fjalësh. Po të doja të flisja edhe për vetë një fjalë, si mund ta bëja veçse duke përdorur fjalën? Dhe kështu, edhe shumë gjëra shprehen me anë të një fjale, gjëra që nuk janë e njëjta gjë me fjalën, edhe vetë fjala mund të shprehet vetëm me anë të fjalës. Me ndihmën e Zotit, u zgjeruam mjaft me shembuj. Mbani mend, pra, se si Zoti Jisu Krisht është edhe dera edhe Bariu: dera, duke ia paraqitur Veten shikimit; Bariu, duke hyrë nëpërmjet Vetes. Dhe vërtet, vëllezër, ngaqë Ai është Bariu, u ka dhënë edhe gjymtyrëve të Tij të jenë të tillë. Sepse edhe Pjetri, edhe Pavli, edhe apostujt e tjerë ishin barinj, siç janë tërë peshkopët e mirë. Por asnjë prej nesh nuk e quan veten derë. Këtë, rrugën nga hyjnë delet, Ai e ka mbajtur për Vete si diçka që i përket vetëm Atij. Me pak fjalë, Pavli e kreu detyrën e bariut të mirë kur predikoi Krishtin, sepse hyri nga dera. Por, kur delet e parregullta nisën të krijonin përçarje dhe të ngrinin para vetes dyer të tjera, jo për të hyrë në mbledhjen e tyre të përbashkët, por për të rënë në ndasi, disa duke thënë: «Unë jam i Pavlit», të tjerë: «Unë jam i Qefas», të tjerë: «Unë i Apolloit», të tjerë: «Unë i Krishtit», ai, i trembur për ata që thoshin «Unë jam i Pavlit», sikur t'u thërriste deleve: «Të mjerë, ku po shkoni? Unë nuk jam dera», u tha: «A u kryqëzua Pavli për ju? Apo u pagëzuat në emër të Pavlit?» Por ata që thoshin «Unë jam i Krishtit», e kishin gjetur derën.

4. Por për një vathë të vetme e për një Bari të vetëm ju kujtojmë vazhdimisht tani, sepse e kemi lavdëruar shumë vathën e vetme, duke predikuar njësinë, që tërë delet të hyjnë nëpërmjet Krishtit dhe asnjëra prej tyre të mos ndjekë Donatin. Megjithatë, për ç'arsye të veçantë e tha këtë Zoti, kjo duket mjaft qartë. Sepse Ai po fliste midis hebrenjve dhe qe dërguar posaçërisht te hebrenjtë, jo për hir të asaj pjese që ishte mbërthyer në urrejtjen e vet çnjerëzore dhe ngulmonte të mbetej në errësirë, por për hir të disave prej kombit, që Ai i quan delet e Tij dhe për të cilët thotë: «Nuk jam dërguar veçse te delet e humbura të shtëpisë së Izraelit.» Ai i njihte edhe në mes të turmës së armiqve të Tij të tërbuar, dhe i parashihte në paqen e besimit. Ç'do të thotë, pra, kur thotë: «Nuk jam dërguar veçse te delet e humbura të shtëpisë së Izraelit», veçse se praninë e Tij trupore ia tregoi vetëm popullit të Izraelit? Ai Vetë nuk shkoi te johebrenjtë, por dërgoi; te populli i Izraelit edhe dërgoi edhe erdhi Vetë, që ata që do të dilnin përbuzës të merrnin gjykim më të rëndë, ngaqë qenë nderuar edhe me pamjen e pranisë së Tij të vërtetë. Zoti Vetë ishte atje: atje zgjodhi një nënë; atje deshi të ngjizej, të lindte, të derdhte gjakun e Tij; atje janë gjurmët e Tij, tani të nderuara atje ku qëndroi së fundi dhe prej nga u ngjit në qiell; por te johebrenjtë vetëm dërgoi.

5. Por ndoshta dikush mendon se, meqë Ai Vetë nuk erdhi te ne, por dërgoi, ne nuk e kemi dëgjuar zërin e Tij, por vetëm zërin e atyre që dërgoi. Larg qoftë! Le të dëbohet një mendim i tillë nga zemrat tuaja, sepse Ai Vetë ishte në ata që dërgoi. Dëgjoni Vetë Pavlin, të cilin Ai e dërgoi, sepse Pavli u dërgua posaçërisht si apostull te johebrenjtë; dhe është Pavli që, duke i trembur jo me veten e tij, por me Të, thotë: «A doni të merrni një provë të Atij që flet në mua, domethënë të Krishtit?» Dëgjoni edhe Vetë Zotin: «Kam edhe dele të tjera», domethënë ndër johebrenjtë, «që nuk janë të kësaj vathe», domethënë të popullit të Izraelit, «edhe ato duhet t'i sjell.» Prandaj, edhe kur ndodh nëpërmjet shërbëtorëve të Tij, është Ai dhe jo ndonjë tjetër që i sjell. Dëgjoni më tej: «Ato do të dëgjojnë zërin tim.» Ja, edhe këtu është Ai Vetë që flet nëpërmjet shërbëtorëve të Tij, dhe është zëri i Tij që dëgjohet në ata që dërgon. «Që të bëhet një vathë e vetme dhe një bari i vetëm.» Prej këtyre dy tufave, si prej dy mureve, formohet guri i qoshes. Dhe kështu Ai është edhe derë edhe guri i qoshes, gjithçka si krahasim, asgjë fjalë për fjalë.

6. Sepse këtë e kam thënë edhe më parë, dhe jua kam kujtuar me këmbëngulje; ata që e kuptojnë janë të urtë, po, ata që janë të urtë e kuptojnë; e megjithatë, ata që ende nuk janë ndriçuar në mendje, le të mbahen me anë të besimit pas asaj që ende nuk mund ta kuptojnë. Krishti është shumë gjëra në kuptim të figurshëm, të cilat, në kuptimin e ngushtë, nuk është. Në mënyrë të figurshme Krishti është edhe shkëmb, edhe derë, edhe guri i qoshes, edhe bari, edhe qengj, edhe luan. Sa të shumta janë krahasime të tilla, dhe sa e sa të tjera që do të merrnin shumë kohë për t'i numëruar! Por, po të marrësh kuptimet e ngushta të gjërave, ashtu siç je mësuar t'i shohësh, atëherë Ai nuk është as shkëmb, sepse nuk është i fortë e i pandjeshëm; as derë, sepse s'e bëri ndonjë mjeshtër; as gur qosheje, sepse s'e ndërtoi ndonjë murator; as bari, sepse s'është rojtar kafshësh katërkëmbëshe; as luan, siç radhitet luani ndër bishat e pyllit; as qengj, siç i përket qengji tufës. Të gjitha këto, pra, janë thënë si krahasim. Por ç'është Ai në kuptimin e vet të vërtetë? «Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi.» E ç'ishte, kur u shfaq në natyrën njerëzore? «Edhe Fjala u bë mish, edhe banoi ndër ne.»

7. Dëgjoni edhe ç'vjen më pas. «Prandaj Ati im më do», thotë, «sepse jap jetën time, që ta marr sërish.» Ç'është kjo që thotë? «Prandaj Ati im më do»: sepse vdes, që të ngjallem. Sepse fjala «unë» thuhet me theks të veçantë: «Sepse unë jap», thotë, «jap jetën time», «unë jap». Ç'është ky «unë jap»? Unë e jap vetë. Le të mos mburren më hebrenjtë: le të tërbohen, por fuqi s'do të kishin; le të tërbohen sa të munden; po të mos doja unë ta jepja jetën time, ç'do të arrinte tërë tërbimi i tyre? Me një përgjigje të vetme të Tijën u rrëzuan përdhe: kur i pyeti «Kë kërkoni?», ata thanë «Jisuin»; dhe, kur u tha «Unë jam», u zmbrapsën dhe ranë përtokë. Ata që u rrëzuan përtokë me një fjalë të vetme të Krishtit, kur Ai po shkonte drejt vdekjes, ç'do të bëjnë kur të dëgjojnë zërin e Tij, kur të vijë për gjyq? «Unë, unë», po ju them, «e jap jetën time, që ta marr sërish.» Le të mos mburren hebrenjtë, thua se dolën fitimtarë; Ai Vetë e dha jetën e Tij. «Unë rashë të fle», thotë diku tjetër. E dini psalmin: «Rashë të fle dhe fjeta; dhe u ngrita, sepse Zoti më mban.» Po ç'do të thotë «rashë të fle»? E bëra, sepse kështu deshi vetja ime. Ç'do të thotë «rashë të fle»? Vdiqa. A nuk ishte, vallë, si të binte të flinte Ai që, kur deshi, u ngrit nga varri ashtu si dikush ngrihet nga shtrati? Por Atij i pëlqen t'i japë lavdi Atit, që të na nxitë të lavdërojmë Krijuesin tonë. Sepse, kur shton «u ngrita, sepse Zoti më mban», a mendoni se këtu kishte njëfarë mangësie në fuqinë e Tij, kështu që, ndonëse e kishte në dorë të vdiste, nuk e kishte në dorë të ngrihej sërish? Vërtet, kështu duket se lënë të kuptohet fjalët, kur nuk shqyrtohen nga afër. «Rashë të fle», domethënë: e bëra, sepse kështu deshi vetja ime. «Dhe u ngrita»: përse? «Sepse Zoti më mban.» E ç'atëherë? A nuk do të kishe fuqi të ngriheshe Vetë? Po të mos e kishe fuqinë, nuk do të kishe thënë: «Kam fuqi ta jap jetën time, dhe kam fuqi ta marr sërish.» Por, për të treguar se jo vetëm Ati e ngjalli Birin, por edhe Biri e ngjalli Veten, dëgjoni si thotë në një vend tjetër të Ungjillit: «Prishni këtë tempull, dhe për tri ditë do ta ngre.» Dhe Ungjillori shton: «Por këtë e tha për tempullin e trupit të Tij.» Sepse vetëm ajo që vdiq u kthye në jetë. Fjala nuk është e vdekshme, shpirti i Tij nuk është i vdekshëm. Në qoftë se as yti nuk vdes, a mund t'i nënshtrohej vdekjes ai i Zotit?

8. Si mund ta di unë, do të thuash, se imi nuk vdes? Mos e vrit vetë, dhe s'ka për të vdekur. E si mund ta vras unë shpirtin tim, pyet ti? Për të mos thënë tani asgjë për mëkatet e tjera: «Goja që gënjen, e vret shpirtin.» Po si mund të jem i sigurt, thua ti, se nuk vdes? Dëgjoje Vetë Zotin, që i jep siguri shërbëtorit të Tij: «Mos kini frikë nga ata që vrasin trupin, dhe pastaj s'kanë ç'të bëjnë më.» Por ç'thotë Ai me fjalët më të qarta? «Kini frikë nga Ai që ka fuqi të vrasë në ferr edhe shpirtin edhe trupin.» Ja, e ke këtu se edhe vdes, edhe nuk vdes. Ç'është vdekja e tij? Ç'do të thotë të vdesë mishi yt? Për mishin tënd, të vdesësh do të thotë të humbasësh jetën e tij; për shpirtin tënd, të vdesësh do të thotë të humbasësh jetën e tij. Jeta e mishit tënd është shpirti yt; jeta e shpirtit tënd është Perëndia yt. Ashtu si mishi vdes kur humbet shpirtin, që është jeta e tij, kështu shpirti vdes kur humbet Perëndinë, që është jeta e tij. Me siguri, pra, shpirti është i pavdekshëm. Haptazi i pavdekshëm, sepse rron edhe kur është i vdekur. Sepse ajo që apostulli tha për të venë që jepet pas kënaqësive, mund të thuhet edhe për shpirtin, në qoftë se e ka humbur Perëndinë e vet: «Është e vdekur, ndonëse rron.»

9. Si e jep, pra, Zoti jetën e Tij? Le ta shqyrtojmë këtë, vëllezër, pak më me kujdes. Koha nuk na shtrëngon aq sa zakonisht të dielën; kemi kohë, dhe fitimi do të jetë i atyre që janë mbledhur edhe sot për t'i shërbyer Fjalës së Perëndisë. «Jap jetën time», thotë. Kush e jep? Ç'jep? Ç'është Krishti? Fjala dhe njeriu. Jo njeriu si mish i vetëm, por, ashtu si njeriu përbëhet nga mishi dhe shpirti, kështu edhe në Krishtin ka një njerëzi të plotë. Sepse Ai nuk do të merrte pjesën më të ulët e të linte pas atë më të mirën, ngaqë shpirti i njeriut është, pa dyshim, më i lartë se trupi. Meqë, pra, në Krishtin ka njerëzi të tërë, ç'është Krishti? Fjala, e përsëris, dhe njeriu. Ç'është Fjala dhe njeriu? Fjala, shpirti dhe mishi. Mbajeni fort këtë, sepse nuk kanë munguar heretikët edhe në këtë pikë, të cilët, ndonëse u dëbuan qëmoti nga e vërteta katolike, ende ngulmojnë, si vjedhës e kusarë që nuk hyjnë nga dera, të ngrenë kurthe rreth vathës. Këta heretikë quhen apolinarianë dhe kanë guxuar të pohojnë me dogmë se Krishti është vetëm fjalë dhe mish, dhe këmbëngulin se Ai nuk mori shpirt njerëzor. E megjithatë, disa prej tyre nuk mund ta mohonin se te Krishti kishte shpirt. Shihni marrëzinë dhe çmendurinë e tyre të padurueshme. Do të donin që Ai të kishte shpirt të paarsyeshëm, por i mohojnë një shpirt të arsyeshëm. I lejonin një shpirt thjesht shtazor, e privonin nga një shpirt njerëzor. Por ia hoqën arsyen Krishtit, duke humbur të vetën. Le të jetë ndryshe me ne, që jemi ushqyer e forcuar në besimin katolik. Prandaj, me këtë rast, do t'ia kujtoja dashurisë suaj se, ashtu si në traktatet e mëparshme, ju kemi dhënë mësim të mjaftueshëm kundër savelianëve dhe arianëve. Savelianët thonë se Ati është i njëjtë me Birin. Arianët thonë se Ati është një qenie, kurse Biri një tjetër, thua se Ati dhe Biri nuk ishin të njëqenshëm. Gjithashtu, po të mbani mend siç duhet, ju kemi dhënë mësim edhe kundër heretikëve fotinianë, që kanë pohuar se Krishti ishte njeri i thjeshtë, pa Hyjni, dhe kundër manikenjve, që mbajnë se Ai ishte vetëm Perëndi, pa asnjë njerëzi të vërtetë. Kështu, me këtë rast, duke folur për shpirtin, mund t'ju japim ndonjë mësim edhe kundër apolinarianëve, që thonë se Zoti ynë Jisu Krisht nuk kishte shpirt njerëzor, domethënë një shpirt të arsyeshëm e të mençur, atë shpirt, dua të them, me anë të të cilit, si njerëz, ndryshojmë nga shtazët.

10. Në ç'kuptim, pra, tha Zoti ynë këtu: «Kam fuqi ta jap shpirtin tim»? Kush e jep shpirtin e vet dhe e merr sërish? A e bën këtë Krishti si Fjalë? Apo shpirti njerëzor që Ai zotëron është ai që e jep dhe e rimerr qenien e vet? Apo është natyra e Tij mishore që e jep jetën e vet dhe e merr sërish? Le ta shoshitim secilën nga të tri pyetjet që parashtrova, dhe le të zgjedhim atë që përputhet me masën e së vërtetës. Sepse, po të themi se Fjala e Perëndisë e dha shpirtin e vet dhe e mori sërish, do të na duhej të kishim frikë se mos hyn një mendim i keq dhe të na thuhet: Atëherë pati një kohë kur ai shpirt ishte ndarë nga Fjala, dhe një kohë, pasi Ai e mori atë shpirt, kur ishte pa shpirt. E shoh, vërtet, se Fjala njëherë ishte pa shpirt njerëzor, por vetëm atëherë kur «në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë, edhe Fjala ishte Perëndi». Por qëkur Fjala u bë mish, për të banuar ndër ne, dhe njerëzia u mor prej Fjalës, domethënë tërë natyra jonë, shpirt e mish, ç'më shumë mund të bënin mundimi dhe vdekja e Tij, veçse ta ndanin trupin nga shpirti? Nuk e ndanë shpirtin nga Fjala. Sepse, në qoftë se Zoti vdiq, po, ngaqë vdiq (sepse këtë e bëri për ne mbi kryq), pa dyshim mishi i Tij nxori jashtë atë që ishte jeta e tij; për pak kohë shpirti e la mishin, ndonëse i caktuar që, me kthimin e vet, ta ngjallte sërish mishin. Por nuk mund të them se shpirti u nda nga Fjala. Ai i tha shpirtit të vjedhësit: «Sot do të jesh me mua në parajsë.» Nuk e la shpirtin besimtar të kusarit, dhe a do ta braktiste të Vetin? Kurrsesi; por, kur Zoti mori nën ruajtjen e Tij shpirtin e tjetrit, të Vetin e mbajti, pa dyshim, në bashkim të pandashëm. Në qoftë se, nga ana tjetër, themi se shpirti e dha dhe e rimori veten, biem në marrëzinë më të madhe; sepse ajo që nuk u nda nga Fjala, ishte e pandashme nga vetja.

11. Le të kthehemi, pra, tek ajo që është e vërtetë dhe kuptohet lehtë. Merr rastin e cilitdo njeri, që nuk përbëhet nga fjala, shpirti dhe mishi, por vetëm nga shpirti dhe mishi, dhe le të shqyrtojmë se si e jep jetën e vet një njeri i tillë. A nuk mund ta bëjë këtë asnjë njeri i zakonshëm? Ti mund të më thuash: Asnjë njeri nuk ka fuqi ta japë jetën e vet dhe ta marrë sërish. Por, po të mos ishte i zoti njeriu ta jepte jetën e vet, apostulli Joan nuk do të thoshte: «Ashtu si Krishti dha jetën e vet për ne, kështu edhe ne duhet të japim jetën tonë për vëllezërit.» Prandaj edhe ne mund ta japim jetën për vëllezërit (mjaft që të jemi mbushur me guximin e Tij, sepse pa Të nuk bëjmë dot asgjë). Kur ndonjë dëshmor i shenjtë ka dhënë jetën për vëllezërit, kush e dha dhe ç'dha? Po ta kuptojmë këtë, do të dallojmë në ç'kuptim u tha nga Krishti: «Kam fuqi ta jap jetën time.» A je gati, o njeri, të vdesësh për Krishtin? Jam gati, përgjigjet ai. Le ta përsëris pyetjen me fjalë të tjera. A je gati ta japësh jetën tënde për Krishtin? Dhe këtyre fjalëve më jep po atë përgjigje, «Jam gati», si atëherë kur i thashë: A je gati të vdesësh? Të japësh jetën, pra, është e njëjta gjë me vdekjen. Po në këtë rast, për kë bëhet flijimi? Sepse tërë njerëzit, kur vdesin, e japin jetën e tyre; por jo të gjithë e japin për Krishtin. Dhe askush nuk ka fuqi ta rimarrë atë që ka dhënë. Kurse Krishti edhe e dha për ne, dhe e bëri kur deshi Vetë; dhe, kur deshi, e mori sërish. Të japësh jetën, pra, do të thotë të vdesësh. Ashtu si edhe apostulli Pjetër i tha Zotit: «Do ta jap jetën time për ty», domethënë: Do të vdes për ty. Shikoje, pra, si diçka që i takon mishit: mishi e jep jetën e vet, dhe mishi e merr sërish; jo, në të vërtetë, me fuqinë e vet, por me fuqinë e Atij që banon në të. Mishi, pra, e jep jetën e vet duke dhënë frymën e fundit. Shikoje Vetë Zotin mbi kryq: tha «Kam etje»; ata që ishin aty ngjyen një sfungjer në uthull, e lidhën pas një kallami dhe ia afruan gojës; pastaj, si e mori, tha «U krye», domethënë: U përmbush gjithçka që ishte profetizuar për mua si diçka që, para vdekjes sime, ishte ende për të ardhur. Dhe, ngaqë e kishte fuqinë, kur të donte, ta jepte jetën e Tij, pasi tha «U krye», ç'shton Ungjillori? «Dhe uli kryet, dhe dorëzoi frymën.» Kjo do të thotë të japësh shpirtin. Vetëm le t'i vërë veshin kësaj dashuria juaj. «Uli kryet dhe dorëzoi frymën.» Kush dorëzoi, ç'dorëzoi? Ai dorëzoi frymën; mishi i Tij e dorëzoi. Ç'do të thotë se mishi e dorëzoi? Mishi e nxori jashtë, e nxori me frymë. Sepse kështu, kur ndahemi nga fryma, thuhet se japim frymën e fundit. Ashtu si të dalësh jashtë tokës atërore do të thotë të mërgosh, dhe të kthehesh mënjanë nga shtegu do të thotë të shmangesh, kështu të ndahesh nga fryma do të thotë të japësh frymën e fundit; dhe ajo frymë është shpirti. Prandaj, kur shpirti e lë mishin, dhe mishi mbetet pa shpirt, atëherë thuhet se njeriu e jep shpirtin e vet. Kur e dha Krishti jetën e Tij? Kur deshi Fjala. Sepse pushteti sovran qëndronte te Fjala; dhe aty ishte fuqia për të vendosur se kur duhej ta jepte mishi jetën e vet dhe kur duhej ta merrte sërish.

12. Në qoftë se, pra, mishi e dha jetën e vet, si e dha Krishti jetën e Tij? Sepse mishi nuk është Krishti. Sigurisht në këtë mënyrë: se Krishti është edhe mish, edhe shpirt, edhe Fjalë; e megjithatë këto tri gjëra nuk janë tre Krishtër, por një i vetëm. Pyet natyrën tënde njerëzore, dhe prej vetes ngjitu tek ajo që është përmbi ty, e cila, edhe në mos u kuptoftë ende, të paktën mund të besohet. Sepse, ashtu si një njeri është shpirt e trup, kështu një Krisht i vetëm është edhe Fjala edhe njeriu. Mendo mbi atë që thashë, dhe kupto. Shpirti dhe trupi janë dy gjëra, por një njeri; Fjala dhe njeriu janë dy gjëra, por një Krisht. Zbatoje, pra, çështjen te cilido njeri. Ku është tani apostulli Pavël? Në përgjigjtë dikush: Prehet me Krishtin, thotë të vërtetën. Po ashtu, në u përgjigjtë dikush: Në varr, në Romë, ka po aq të drejtë. Njëra përgjigje që marr ka të bëjë me shpirtin e tij, tjetra me mishin. E megjithatë nuk themi se ka dy apostuj Pavël, njërin që prehet në Krishtin, tjetrin që u vu në varr; ndonëse mund të themi se apostulli Pavël rron në Krishtin, dhe se po ai apostull dergjet i vdekur në varr. Dikush vdes, dhe themi: Ishte njeri i mirë e besnik, është në paqe me Zotin; dhe menjëherë pastaj: Le t'i bëjmë varrimin dhe ta vëmë në varr. Ti je gati të varrosësh atë që sapo e shpalle në paqe me Perëndinë; sepse e para ka të bëjë me shpirtin, që lulëzon përjetësisht, kurse tjetra me trupin, që vihet në kalbësirë. Por, ndonëse bashkimi i mishit dhe i shpirtit ka marrë emrin njeri, po ai emër tani i jepet secilit prej tyre, veç e veç dhe më vete.

13. Le të mos hutohet, pra, askush, kur dëgjon se Zoti ka thënë: «Jap jetën time dhe e marr sërish.» Mishi e jep, por me fuqinë e Fjalës; mishi e merr sërish, por me po atë fuqi. Madje edhe vetë emri i Tij, Zoti Krisht, iu dha vetëm mishit të Tij. Si mund ta vërtetosh këtë, thotë dikush? Ne besojmë me siguri jo vetëm në Perëndinë Atë, por edhe në Jisu Krishtin, Birin e Tij, të vetmin Zotin tonë; dhe kjo që sapo thashë e përmban të tërën: në Jisu Krishtin, Birin e Tij, të vetmin Zotin tonë. Kupto se këtu është e tëra: Fjala, shpirti dhe mishi. Sidoqoftë, ti rrëfen atë që e mban edhe po ai besim: se beson në atë Krisht që u kryqëzua dhe u varros. Pra, nuk e mohon se Krishti u varros; e megjithatë qe varrimi vetëm i mishit të Tij. Sepse, po të kishte qenë aty shpirti, Ai nuk do të kishte qenë i vdekur; por, në qoftë se qe vdekje e vërtetë dhe ngjallja e tij e vërtetë, atëherë ai më parë ishte pa jetë në varr; e megjithatë ishte Krishti ai që u varros. Dhe kështu mishi, i ndarë nga shpirti, ishte po ashtu Krishti, sepse ishte vetëm mishi ai që u varros. Mësoje të njëjtën gjë edhe në fjalët e një apostulli. «Le të jetë tek ju», thotë, «po ai mendim që ishte edhe në Jisu Krishtin, i cili, ndonëse ishte në formën e Perëndisë, nuk e çmoi si grabitje të ishte i barabartë me Perëndinë.» Kush, veç Jisu Krishtit, për sa i përket natyrës së Tij si Fjalë, është Perëndi me Perëndinë? Por shiko ç'vjen më pas: «Por e zbrazi Veten, dhe mori formën e shërbëtorit; u bë i ngjashëm me njerëzit, dhe në pamje u gjend si njeri.» E kush është ky, veçse po ai Jisu Krisht? Por ja ku i kemi tani të gjitha pjesët: edhe Fjalën në atë formë të Perëndisë që mori formën e shërbëtorit, edhe shpirtin e mishin në atë formë shërbëtori që u mor prej formës së Perëndisë. «E përuli Veten, dhe u bë i bindur deri në vdekje.» Në vdekjen e Tij, ishte vetëm mishi i Tij që u vra nga hebrenjtë. Sepse, në qoftë se u tha nxënësve të Tij: «Mos kini frikë nga ata që vrasin trupin, por nuk mund të vrasin shpirtin», si mund të bënin ata në rastin e Tij më shumë sesa të vrisnin trupin? E megjithatë, në vrasjen e mishit të Tij, ishte Krishti ai që u vra. Prandaj, kur mishi e dha jetën e vet, Krishti e dha; dhe kur mishi, për ngjalljen e vet, e mori jetën e vet, Krishti e mori. Megjithatë kjo u bë jo me fuqinë e mishit, por të Atij që mori edhe shpirtin edhe mishin, që në to të merrnin përmbushje pikërisht këto gjëra.

14. «Këtë urdhërim», thotë, «e mora prej Atit tim.» Fjala nuk e mori urdhërimin me fjalë, por në Fjalën e Vetëmlindur të Atit qëndron çdo urdhërim. Por, kur thuhet se Biri merr prej Atit atë që e zotëron në thelb në Vetvete, ashtu si thuhet: «Ashtu si Ati ka jetë në Vetvete, kështu i ka dhënë Birit të ketë jetë në Vetvete», ndonëse Biri Vetë është jeta, kjo nuk është pakësim i pushtetit të Tij, por parashtrim i lindjes së Tij. Sepse Ati nuk i shtoi dhurata më pas, si të ishte një bir gjendja e të cilit ishte e papërsosur në lindje, por Atij që e lindi në përsosmëri të plotë ia fali të gjitha dhuratat kur e lindi. Në këtë mënyrë i dha barazi me Veten, e megjithatë nuk e lindi në gjendje pabarazie. Por, ndërsa Zoti fliste kështu, sepse drita ndriçonte në errësirë dhe errësira nuk e kuptoi, «u bë sërish përçarje midis hebrenjve për këto fjalë, dhe shumë prej tyre thoshin: Ai ka një demon dhe është i çmendur: përse e dëgjoni?» Kjo ishte errësira më e dendur. Të tjerë thoshin: «Këto nuk janë fjalët e njeriut që ka demon; a mundet një demon t'ua hapë sytë të verbërve?» Sytë e këtyre tani kishin filluar të hapeshin.