Joani 10:22–42

1. Siç ju kam porositur tashmë, të dashur, duhet ta mbani gjithnjë ndër mend se Shën Joan Ungjillori nuk do që të ushqehemi përherë me qumësht, por të hamë ushqim të fortë. Megjithatë, kush ende mezi është në gjendje të marrë ushqimin e fortë të fjalës së Perëndisë, le të ushqehet me qumështin e besimit; dhe fjalën që nuk mund ta kuptojë, le të mos ngurrojë ta besojë. Sepse besimi është merita; të kuptuarit, shpërblimi. Pikërisht në këtë mund të zellshëm, syri i mendjes sonë përpiqet të heqë qafe cipat e ndyra të mjegullës njerëzore dhe të kthjellet përpara fjalës së Perëndisë. Pra, po të jetë aty dashuria, mundit nuk do t'i shmanget njeri; sepse e dini se kush e do mundin e vet, nuk e ndien dhembjen e tij. Sepse asnjë mund nuk është i rëndë për ata që e duan. Nëse lakmia e koprracëve duron mundime kaq të mëdha, çfarë nuk do të durojë te ne dashuria?

2. Dëgjoni Ungjillin: «Dhe ishte në Jerusalem Enkenia.» Enkenia ishte kremtja e përurimit të tempullit. Sepse në greqishte kainós do të thotë i ri, dhe sa herë që bëhej ndonjë përurim i ri, quhej Enkeni. Kjo fjalë tashmë ka hyrë në përdorim të përgjithshëm: kur dikush vesh një rrobë të re, thuhet se e enkenizon (domethënë e përtërin, ose i bën enkeninë). Sepse hebrenjtë e kremtonin solemnisht ditën kur u përurua tempulli, dhe ishte pikërisht dita e asaj kremteje kur Zoti tha atë që sapo u lexua.

3. «Ishte dimër. Dhe Jisui po ecte nëpër tempull, në portikun e Solomonit. Atëherë hebrenjtë u mblodhën rreth tij dhe i thanë: ‹Deri kur do të na e mbash mendjen pezull? Në qofsh ti Krishti, na e thuaj hapur.›» Ata nuk e kërkonin të vërtetën, por përgatitnin një shpifje. «Ishte dimër», dhe ata ishin të ftohtë, sepse ngurronin t'i afroheshin atij zjarri hyjnor. Sepse të afrohesh do të thotë të besosh: kush beson, afrohet; kush mohon, tërhiqet. Shpirti nuk lëviz me këmbë, por me ndjenja. Ata ishin bërë akull ndaj ëmbëlsisë së dashurisë për të, kurse digjeshin nga dëshira për t'i bërë keq. Ishin larg, megjithëse rrinin pranë tij. Kjo nuk ishte afrim në besim, por trysni përndjekjeje. Ata kërkonin ta dëgjonin Zotin të thoshte: «Unë jam Krishti»; dhe, me sa duket, për Krishtin mendonin vetëm në mënyrë njerëzore. Profetët e predikuan Krishtin; por Hyjninë e Krishtit, të pohuar te profetët dhe në vetë Ungjillin, nuk e kuptojnë as heretikët, e aq më pak hebrenjtë, sa kohë që mbi zemrën e tyre rri velloja. Shkurt, në një rast, Zoti Jisu e dinte se ata e mendonin Krishtin sipas kallëpit njerëzor, jo hyjnor. Prandaj, duke u mbështetur në bazën njerëzore, e jo në atë ku, bashkë me marrjen e natyrës njerëzore, mbetej po ashtu hyjnor, u tha: «Ç'mendoni për Krishtin? I biri i kujt është?» Sipas mendimit të tyre, u përgjigjën: «I biri i Davidit.» Sepse kështu kishin lexuar dhe vetëm këtë kishin mbajtur mend; ngaqë, edhe pse lexonin për hyjninë e tij, nuk e kuptonin. Por Zoti, për t'i shtyrë drejt ndonjë pyetjeje rreth hyjnisë së atij, të cilit ia përbuznin dobësinë e dukshme, u përgjigj: «Si, pra, Davidi në Frymë e quan Zot, kur thotë: ‹Zoti i tha Zotit tim: Rri në të djathtën time, derisa t'i vë armiqtë e tu nën këmbët e tua›? Nëse, pra, Davidi në Frymë e quan Zot, si është biri i tij?» Ai nuk mohoi, por pyeti. Askush, kur ta dëgjojë këtë, të mos mendojë se Zoti Jisu mohoi që ishte i biri i Davidit. Po ta kishte mohuar Krishti Zoti diçka të tillë, nuk do t'i kishte ndriçuar të verbrit që iu drejtuan kështu. Sepse një ditë, ndërsa po kalonte, dy të verbër që rrinin buzë rrugës thirrën: «Ki mëshirë për ne, o Bir i Davidit!» Dhe, kur i dëgjoi këto fjalë, pati mëshirë për ta. Ndaloi, i shëroi, i ndriçoi, sepse e pranonte atë emër. Edhe apostulli Pavli thotë: «I cili u bë prej farës së Davidit sipas mishit»; dhe në Letrën drejtuar Timoteut: «Kujto se Jisu Krishti u ngjall prej së vdekurish, ai që është prej farës së Davidit, sipas ungjillit tim.» Sepse Virgjëresha Mari e kishte prejardhjen prej farës së Davidit, e prej saj edhe Zoti ynë.

4. Hebrenjtë ia bënë Krishtit këtë pyetje kryesisht që, po të thoshte «Unë jam Krishti», ta shpifnin, sipas kuptimit të vetëm që i jepnin këtij emri (se ishte prej farës së Davidit), sikur synonte pushtetin mbretëror. Në përgjigjen që u dha ka më shumë se kaq: ata donin ta shpifnin sikur pretendonte se ishte i biri i Davidit; ai u përgjigj se ishte Biri i Perëndisë. Po si? Dëgjoni: «Jisui iu përgjigj: Po ju them, dhe ju nuk besoni. Veprat që bëj në emër të Atit tim, ato dëshmojnë për mua; por ju nuk besoni, sepse nuk jeni nga delet e mia.» Ju e keni mësuar tashmë më sipër (në Traktatin XLV) se cilat janë delet: bëhuni dele. Dele janë kur besojnë, dele kur ndjekin Bariun, dele kur nuk e përbuzin Shpenguesin e tyre, dele kur hyjnë nga dera, dele kur dalin e gjejnë kullotë, dele kur gëzojnë jetën e përjetshme. Çfarë donte të thoshte, pra, kur u tha: «Nuk jeni nga delet e mia»? Se i shihte të paracaktuar për shkatërrim të përjetshëm, jo të fituar për jetën e përjetshme me çmimin e gjakut të vet.

5. «Delet e mia e dëgjojnë zërin tim, dhe unë i njoh, edhe ato më ndjekin; dhe unë u jap jetën e përjetshme.» Kjo është kullota. Po të kujtoheni, ai kishte thënë më parë: «Do të hyjë e do të dalë, dhe do të gjejë kullotë.» Kemi hyrë duke besuar; dalim kur vdesim. Por, ashtu si kemi hyrë nga dera e besimit, po ashtu, si besimtarë, e lëmë trupin; sepse pikërisht duke dalë nga po ajo derë mund të gjejmë kullotë. Kullota e mirë quhet jeta e përjetshme; atje asnjë fije bari nuk thahet, gjithçka është e gjelbër e plot jetë. Ka një bimë që zakonisht thuhet se është përherë e gjallë; vetëm atje gjendet vërtet e gjallë. «Do t'u jap», thotë, «atyre», deleve të mia, «jetën e përjetshme». Ju rendni pas shpifjeve, ngaqë mendoni vetëm për jetën e tashme.

6. «Dhe kurrë nuk do të humbasin»: mund t'i dëgjoni nëntonin, sikur t'u kishte thënë: Ju do të humbisni përgjithmonë, sepse nuk jeni nga delet e mia. «Askush nuk do t'i rrëmbejë nga dora ime.» Kushtojini edhe më shumë vëmendje kësaj: «Ajo që më dha Ati im është më e madhe se gjithçka.» Ç'mund të bëjë ujku? Ç'mund të bëjnë vjedhësi dhe kusari? Nuk shkatërrojnë askënd, veç atyre që janë paracaktuar për shkatërrim. Por nga ato dele për të cilat apostulli thotë: «Zoti i njeh ata që janë të tijtë», dhe: «Ata që i njohu që më parë, ata edhe i paracaktoi; dhe ata që i paracaktoi, ata edhe i thirri; dhe ata që i thirri, ata edhe i drejtësoi; dhe ata që i drejtësoi, ata edhe i lavdëroi», nga dele të tilla asnjë nuk e rrëmben ujku, asnjë nuk e vjedh vjedhësi, as nuk e vret kusari. Ai që e di se ç'dha për to, është i sigurt për numrin e tyre. Dhe pikërisht këtë thotë: «Askush nuk do t'i rrëmbejë nga dora ime»; dhe, duke iu referuar edhe Atit: «Ajo që më dha Ati im është më e madhe se gjithçka.» Çfarë i dha Ati Birit që ishte më e madhe se gjithçka? Që të ishte Biri i tij i Vetëmlindur. Çfarë do të thotë, pra, «dha»? A ekzistonte më parë ai të cilit i dha, apo ia dha duke e lindur? Sepse, po të kishte ekzistuar më parë ai të cilit i dha dhuratën e birërisë, atëherë do të kishte pasur një kohë kur ai ishte, por nuk ishte Biri. Larg qoftë prej nesh të mendojmë se Zoti Krisht dikur ishte, e megjithatë nuk ishte Biri. Për ne mund të thuhet diçka e tillë: pati një kohë kur ishim bij njerëzish, por nuk ishim bij të Perëndisë. Sepse ne bëhemi bij të Perëndisë me anë të hirit, kurse ai është Bir për nga natyra, sepse kështu lindi. E megjithatë jo në atë mënyrë sa dikush të thotë se ai nuk ekzistonte derisa lindi; sepse ai, që ishte bashkëpërjetshëm me Atin, kurrë nuk qe i palindur. Kush është i mençur, le ta kuptojë; e kush nuk kupton, le të besojë e të ushqehet, dhe do të arrijë të kuptojë. Fjala e Perëndisë ka qenë përherë me Atin, dhe përherë Fjalë; dhe, ngaqë është Fjalë, prandaj është Bir. Pra, përherë Bir, dhe përherë i barabartë. Sepse ai është i barabartë jo me anë të rritjes, por me anë të lindjes, ai që përherë ka qenë i lindur, Biri i Atit, Perëndi prej Perëndie, bashkëpërjetshëm me të Përjetshmin. Por Ati nuk është Perëndi prej Birit: Biri është Perëndi prej Atit; prandaj, duke e lindur Birin, Ati «i dha» të ishte Perëndi, duke e lindur i dha të ishte bashkëpërjetshëm me veten, duke e lindur i dha të ishte i barabartë me të. Kjo është ajo që është më e madhe se gjithçka. Si është Biri njëherësh jeta dhe zotëruesi i jetës? Ai është ajo që ka; kurse ti, një gjë je e një tjetër ke. Për shembull, ti ke urtësi, por a je vetë urtësia? Me pak fjalë, ngaqë ti vetë nuk je ajo që ke, po të humbasje atë që ke, do të ktheheshe atje ku nuk e ke më; dhe herë e fiton sërish, herë e humbet. Ashtu si syri ynë nuk ka dritë në vetvete: hapet dhe e pranon, mbyllet dhe e humbet. Nuk është kështu që Biri i Perëndisë është Perëndi, as kështu që është Fjala e Atit; dhe nuk është Fjalë e tillë që tretet bashkë me tingullin, por Fjala që qëndron në lindjen e vet. E ka urtësinë në atë mënyrë që ai vetë është urtësia dhe i bën njerëzit të urtë; dhe e ka jetën ashtu që ai vetë është jeta dhe i bën të tjerët të gjallë. Kjo është ajo që është më e madhe se gjithçka. Vetë ungjillori Joan hodhi sytë nga qielli e toka kur deshi të fliste për Birin e Perëndisë; hodhi sytë, dhe u ngjit përmbi të gjitha. Mendoi për mijëra ushtri engjëllore përmbi qiejt; mendoi, dhe, si shqiponja që fluturon përtej reve, mendja e tij kapërceu tërë krijimin: u ngjit përtej gjithçkaje të madhe, dhe arriti te ajo që është më e madhe se gjithçka; dhe tha: «Në fillim ishte Fjala.» Por, meqë ai, prej të cilit është Fjala, nuk vjen prej Fjalës, kurse Fjala vjen prej tij, të cilit i përket; prandaj thotë: «Ajo që më dha Ati», domethënë të jem Fjala e tij, Biri i tij i Vetëmlindur, shkëlqimi i dritës së tij, «është më e madhe se gjithçka.» Prandaj, «askush», thotë, «nuk i rrëmben delet e mia nga dora ime. Askush nuk mund t'i rrëmbejë nga dora e Atit tim.»

7. «Nga dora ime», dhe «nga dora e Atit tim». Ç'do të thotë kjo: «Askush nuk i rrëmben nga dora ime» dhe «Askush nuk i rrëmben nga dora e Atit tim»? A kanë Ati dhe Biri një dorë të vetme, apo mos vallë Biri vetë është dora e Atit të tij? Po ta marrim dorën në kuptimin e fuqisë, atëherë fuqia e Atit dhe e Birit është një, sepse Hyjnia e tyre është një. Por, po ta marrim dorën ashtu si flet profeti: «Dhe kujt iu zbulua krahu i Zotit?», atëherë dora e Atit është vetë Biri. Kjo nuk duhet kuptuar sikur Perëndia të kishte formë njerëzore dhe, si të thuash, gjymtyrë trupore, por se të gjitha u bënë me anë të tij. Sepse edhe njerëzit e kanë zakon t'i quajnë duar të tyret ata nëpërmjet të cilëve kryejnë atë që duan. Dhe ndonjëherë edhe vetë vepra e bërë nga dora e njeriut quhet dora e tij; siç thuhet se dikush e njeh dorën e vet, kur njeh atë që ka shkruar. Meqë, pra, ka shumë mënyra për të folur për dorën e njeriut, i cili vërtet e ka dorën ndër gjymtyrët e trupit të tij, aq më tepër duhet të ketë më shumë se një mënyrë për ta kuptuar, kur lexojmë për dorën e Perëndisë, që nuk ka formë trupore. Prandaj këtu është më mirë që me dorën e Atit dhe të Birit të kuptojmë fuqinë e Atit dhe të Birit. Përndryshe, po ta merrnim këtu dorën e Atit si të thënë për Birin, ndonjë mendim mishor edhe për vetë Birin mund të na shtynte ta kërkonim Birin sikur, në njëfarë mënyre, të duhej të quhej po ashtu dora e Krishtit. Prandaj: «askush nuk i rrëmben nga dora e Atit tim», domethënë askush nuk i rrëmben nga unë.

8. Por, që të mos mbetet më vend për ngurrim, dëgjoni ç'vjen më pas: «Unë dhe Ati im jemi një.» Deri në këtë pikë hebrenjtë mund ta duronin; dëgjuan «Unë dhe Ati im jemi një», dhe s'e duruan më; dhe, të ngurtësuar në rrugën e tyre, kapën gurët. «Morën gurë për ta vrarë me gurë.» Zoti, meqë nuk pësonte atë që s'donte ta pësonte, dhe pësonte vetëm atë që dëshironte të pësonte, u flet ende, ndonëse ata donin ta vrisnin me gurë. «Hebrenjtë morën gurë për ta vrarë me gurë. Jisui iu përgjigj: Shumë vepra të mira ju kam treguar prej Atit tim; për cilën prej këtyre veprave po më vrisni me gurë? Dhe ata u përgjigjën: Nuk të vrasim me gurë për ndonjë vepër të mirë, por për blasfemi, dhe ngaqë ti, duke qenë njeri, e bën veten Perëndi.» Kjo qe përgjigjja e tyre ndaj fjalëve të tij: «Unë dhe Ati im jemi një.» E shihni këtu se hebrenjtë e kuptuan atë që arianët nuk e kuptojnë. Sepse ata u zemëruan pikërisht ngaqë e ndien se nuk mund të thuhej «Unë dhe Ati im jemi një», veçse aty ku kishte barazi mes Atit dhe Birit.

9. Por shihni ç'përgjigje u dha Zoti mendjes së tyre të mpirë. E pa se nuk mund ta duronin shkëlqimin e së vërtetës, dhe e zbuti me fjalë. «A nuk është shkruar në ligjin tuaj», domethënë në atë që ju është dhënë, «se unë thashë: ‹Ju jeni perëndi›?» Dhe Zoti i quajti ligj të gjitha Shkrimet në përgjithësi, ndonëse gjetkë flet më saktë për ligjin, duke e dalluar nga profetët; siç thuhet: «Ligji dhe profetët ishin deri te Joani»; dhe: «Në këto dy urdhërime varet gjithë ligji dhe profetët.» Ndonjëherë, megjithatë, po ato Shkrime i ndau në tri pjesë, si atje ku thotë: «Duhet të përmbushet gjithçka që është shkruar për mua në ligj, te profetët dhe në psalme.» Por tani edhe psalmet i përfshin nën emrin e ligjit, atje ku është shkruar: «Unë thashë: ‹Ju jeni perëndi›.» «Nëse ai i quan perëndi ata të cilëve u erdhi fjala e Perëndisë, dhe Shkrimi nuk mund të prishet, si i thoni atij që Ati e ka shenjtëruar dhe e ka dërguar në botë: ‹Ti blasfemon›, ngaqë thashë: ‹Jam Biri i Perëndisë›?» Nëse fjala e Perëndisë u erdhi njerëzve, kaq sa të quheshin perëndi, si mund të mos jetë Perëndi vetë Fjala e Perëndisë, që rri pranë Perëndisë? Nëse me anë të fjalës së Perëndisë njerëzit bëhen perëndi, nëse me anë të bashkësisë bëhen perëndi, a mund të mos jetë Perëndi ai nëpërmjet të cilit e kanë këtë bashkësi? Nëse dritat që ndizen janë perëndi, a nuk është Perëndi drita që i ndriçon? Nëse, duke u ngrohur njëfarësoj nga zjarri shpëtues, bëhen perëndi, a është gjë tjetër veç Perëndi ai që ua jep ngrohtësinë? I afrohesh dritës dhe ndriçohesh, dhe numërohesh ndër bijtë e Perëndisë; po të largohesh nga drita, bie në errësirë e llogaritesh ndër të errëtit; por ajo dritë nuk afrohet, sepse kurrë nuk largohet nga vetvetja. Nëse, pra, fjala e Perëndisë ju bën perëndi, si mund të mos jetë Perëndi Fjala e Perëndisë? Prandaj Ati e shenjtëroi Birin e tij dhe e dërgoi në botë. Ndoshta dikush do të thotë: Nëse Ati e shenjtëroi, a pati atëherë një kohë kur ai nuk ishte i shenjtëruar? Ai e shenjtëroi në po atë mënyrë si e lindi. Sepse, duke e lindur, i dha fuqinë të ishte i shenjtë, ngaqë e lindi në shenjtëri. Sepse, po të kishte qenë e pashenjtë më parë ajo që shenjtërohet, si do të mund t'i thoshim Perëndisë Atit: «U shenjtëroftë emri yt»?

10. «Po të mos bëj veprat e Atit tim, mos më besoni. Por, po t'i bëj, edhe në mos më besofshi mua, u besoni veprave; që ta dini e ta besoni se Ati është në mua dhe unë në të.» Biri nuk thotë «Ati është në mua, dhe unë në të» ashtu si mund ta thonë njerëzit. Sepse, po të mendojmë mirë, jemi në Perëndinë; dhe, po të jetojmë mirë, Perëndia është në ne: besimtarët, që marrin pjesë në hirin e tij dhe ndriçohen prej tij, janë në të, e ai në ta. Por jo kështu është me Birin e Vetëmlindur: ai është në Atin, dhe Ati në të; ashtu si ai që është i barabartë rri tek ai me të cilin është i barabartë. Me pak fjalë, ne ndonjëherë mund të themi: «Jemi në Perëndinë, e Perëndia në ne»; por a mund të themi: «Unë dhe Perëndia jemi një»? Ti je në Perëndinë, sepse Perëndia të përmban; Perëndia është në ty, sepse ti u bëre tempull i Perëndisë. Por, edhe pse ti je në Perëndinë dhe Perëndia në ty, a mund të thuash «Kush më sheh mua, sheh Perëndinë», ashtu si tha i Vetëmlinduri: «Kush më ka parë mua, ka parë edhe Atin», dhe: «Unë dhe Ati jemi një»? Njihe të drejtën e veçantë të Zotit dhe privilegjin e shërbëtorit. E drejta e veçantë e Zotit është barazia me Atin; privilegji i shërbëtorit është bashkësia me Shpëtimtarin.

11. «Prandaj kërkuan ta kapnin.» Ah sikur ta kishin kapur me anë të besimit e të kuptimit, jo me zemërim e vrasje! Sepse tani, vëllezërit e mi, kur flas kështu, është i dobëti që do të kapë të fortin, i vogli të madhin, i brishti të ngurtin; dhe jemi ne vetë (si ju që jeni prej së njëjtës lëndë si unë, ashtu edhe unë vetë që po ju flas) që të gjithë duam ta kapim Krishtin. Dhe çfarë do të thotë ta kapësh atë? Po ta kesh kuptuar, e ke kapur. Por jo si hebrenjtë: ti e kap për ta pasur, ata donin ta kapnin për ta zhdukur. Dhe, meqë kjo ishte lloji i kapjes që dëshironin, ç'u bëri atyre? «U shpëtoi nga duart e tyre.» Nuk arritën ta kapnin, sepse u mungonte dora e besimit. Fjala u bë mish; por nuk ishte punë e madhe për Fjalën ta shpëtonte mishin e vet nga duar mishtore. Ta kapësh Fjalën me mendje, kjo është kapja e vërtetë e Krishtit.

12. «Dhe iku përsëri përtej Jordanit, në vendin ku Joani pagëzonte më parë; dhe atje qëndroi. Dhe shumë veta erdhën tek ai dhe thoshin: ‹Joani, me të vërtetë, nuk bëri asnjë mrekulli.›» Ju kujtohet ç'u tha për Joanin, se ishte dritë dhe dëshmonte për ditën. Përse, pra, thonë këta me vete: «Joani nuk bëri asnjë mrekulli»? Joani, thonë, nuk u shqua me asnjë mrekulli: nuk i vuri në arrati djajtë, nuk dëboi asnjë ethe, nuk u dha dritë të verbërve, nuk ngjalli të vdekur, nuk ushqeu kaq mijëra veta me pesë a shtatë bukë, nuk eci mbi det, nuk urdhëroi erërat dhe dallgët. Asnjë nga këto nuk i bëri Joani, e megjithatë në gjithçka që tha dëshmoi për këtë njeri. Me dritën e kandilit mund të ecim drejt ditës. «Joani nuk bëri asnjë mrekulli; por gjithçka që Joani tha për këtë njeri ishte e vërtetë.» Ja ata që e kapën ndryshe nga hebrenjtë. Hebrenjtë donin të kapnin dikë që po largohej prej tyre; këta kapën dikë që mbeti me ta. Me një fjalë, çfarë vjen më pas? «Dhe shumë veta besuan në të.»