Joani 12:27–36

1. Zoti Jisu Krisht, me fjalët e leximit të djeshëm, i kishte nxitur shërbëtorët e vet ta ndiqnin dhe e kishte parathënë kështu mundimin e vet, se po të mos bjerë kokrra e grurit në dhe e të vdesë, mbetet e vetme, por, po të vdesë, jep shumë fryt. Kishte nxitur gjithashtu ata që donin ta ndiqnin drejt mbretërisë së qiellit, të urrenin jetën e tyre në këtë botë, po të ishte mendimi i tyre ta ruanin për jetën e amshuar. Aty ku nis leximi ynë i sotëm, ai përsëri ia përshtati ndjenjat e veta dobësisë sonë dhe thotë: «Tani shpirti im është i trazuar». Prej nga, o Zot, u trazua shpirti yt? Vërtet, pak më parë kishte thënë: «Ai që e urren jetën e vet në këtë botë, do ta ruajë atë për jetën e amshuar». A e do, pra, jetën tënde në këtë botë, dhe a trazohet shpirti yt kur afrohet ora që do ta lësh këtë botë? Kush do të guxonte ta pohonte këtë për shpirtin e Zotit? Ishim më tepër ne ata që ai i mori mbi vete; na mori në personin e vet si Kreu ynë dhe mori përsipër ndjenjat e gjymtyrëve të veta; kështu, nuk u trazua prej ndonjë tjetri, por, siç u tha për të kur ngjalli Llazarin, «u trazua në vetvete». Sepse i takonte Ndërmjetësit të vetëm midis Perëndisë dhe njerëzve, njeriut Jisu Krisht, ashtu si na ka ngritur në lartësitë e qiellit, të zbriste bashkë me ne edhe në thellësitë më të fundme të vuajtjes.

2. E dëgjoj që thotë pak më parë: «Erdhi ora që Biri i njeriut të lavdërohet: po të vdesë kokrra e grurit, jep shumë fryt». Dëgjoj edhe këtë: «Ai që e urren jetën e vet në këtë botë, do ta ruajë atë për jetën e amshuar». Dhe nuk më lejohet vetëm ta admiroj, por më urdhërohet ta imitoj; kështu, nga fjalët që vijojnë, «Nëse ndokush më shërben, le të më ndjekë; dhe atje ku jam unë, atje do të jetë edhe shërbëtori im», unë digjem i tëri nga dëshira për ta përçmuar botën, dhe në sytë e mi gjithë kjo jetë, sado e gjatë të jetë, bëhet veçse një avull; përballë dashurisë sime për gjërat e amshuara, gjithçka që është e përkohshme ka humbur vlerën për mua. Dhe tani, sërish, është vetë Zoti im, ai që me fjalë të tilla më ka kaluar papritur nga dobësia që ishte imja te fuqia që ishte e tija, që e dëgjoj të thotë: «Tani shpirti im është i trazuar». Ç'do të thotë kjo? Si e urdhëron shpirtin tim të të ndjekë, në qoftë se e shoh tëndin të trazuar? Si do ta duroj atë që një fuqi kaq e madhe e ndien të rëndë? Ç'lloj themeli mund të kërkoj, po të lëkundet Shkëmbi? Por më duket se dëgjoj në mendimet e mia Zotin që më jep përgjigje, duke thënë: Do të më ndjekësh më mirë, sepse pikërisht për të ndihmuar aftësinë tënde për të duruar unë ndërhyj kështu. Ke dëgjuar, drejtuar teje, zërin e qëndresës sime; dëgjo tek unë zërin e dobësisë sate: unë të jap fuqi për vrapin tënd dhe nuk ta ndal nxitimin, por marr mbi vete shkaqet e tua të dridhjes dhe ta shtroj udhën për ecjen tënde. O Zot, Ndërmjetësi ynë, Perëndi mbi ne, njeri për ne, e njoh mëshirën tënde! Sepse, meqë Ti, që je kaq i madh, trazohesh prej vullnetit të mirë të dashurisë sate, Ti, me pasurinë e ngushëllimit tënd, i ruan të shumtët në trupin tënd, ata që trazohen prej përjetimit të pandërprerë të dobësisë së vet, që të mos humbin krejt në dëshpërimin e tyre.

3. Me një fjalë, ai që dëshiron të ndjekë, le të mësojë udhën nëpër të cilën duhet të udhëtojë. Ndoshta ka ardhur një orë prove të tmerrshme, dhe të vihet përpara zgjedhja: ose të bësh paudhësi, ose të durosh vuajtjen; shpirti i dobët trazohet, ai për hir të të cilit shpirti i pamposhtur i Jisuit u trazua me vullnetin e vet; vëre, pra, vullnetin e Perëndisë përpara vullnetit tënd. Sepse vër re çfarë shton menjëherë Krijuesi yt dhe Mësuesi yt, ai që të bëri ty dhe u bë vetë, për të të mësuar ty, atë që bëri; sepse ai që e bëri njeriun u bë njeri, por mbeti prapëseprapë Perëndia i pandryshueshëm, dhe e kaloi natyrën njerëzore në një gjendje më të mirë. Dëgjo, pra, çfarë shton pas fjalëve «Tani shpirti im është i trazuar»: «Edhe ç'të them? Atë, më shpëto nga kjo orë; por për këtë arsye erdha në këtë orë. Atë, lavdëro emrin tënd.» Këtu të ka mësuar se çfarë të mendosh, çfarë të thuash, kë të thërrasësh, tek kush të shpresosh, dhe vullnetin e kujt, si të sigurt e hyjnor, ta parapëlqesh mbi tëndin, që është njerëzor e i dobët. Mos e përfytyro, pra, sikur humbet gjë nga pozita e vet e lartë, kur dëshiron që ti të ngrihesh nga thellësitë e rrënimit tënd. Sepse e pa të udhës edhe të tundohej nga djalli, prej të cilit ndryshe nuk do të ishte tunduar kurrë, ashtu si, po të mos kishte dashur, nuk do të kishte vuajtur kurrë; dhe përgjigjet që i dha djallit janë të tilla që edhe ti duhet t'i përdorësh në kohë tundimi. Dhe ai, vërtet, u tundua, por nuk u vu në rrezik, që të të tregonte ty, kur je në rrezik prej tundimit, si t'i përgjigjesh tunduesit, që të mos rrëmbehesh nga tundimi, por t'i shpëtosh rrezikut të tij. Por kur tha këtu «Tani shpirti im është i trazuar», dhe gjithashtu kur thotë «Shpirti im është i trishtuar deri në vdekje», dhe «Atë, po të jetë e mundur, le të largohet prej meje kjo kupë», ai mori mbi vete dobësinë e njeriut, për t'i mësuar atij, kur të jetë kështu i trishtuar dhe i trazuar, të thotë atë që vijon: «Megjithatë, Atë, jo si dua unë, por si do ti». Sepse pikërisht kështu njeriu kthehet nga njerëzorja te hyjnorja, kur vullneti i Perëndisë parapëlqehet mbi të tijin. Por për çfarë flasin fjalët «Lavdëro emrin tënd», veçse për mundimin dhe ngjalljen e tij? Sepse ç'tjetër mund të thotë, veçse që Ati të lavdërojë kështu Birin, i cili po ashtu e lavdëron emrin e vet në vuajtjet e ngjashme të shërbëtorëve të tij? Prandaj është shkruar për Pjetrin se pikërisht për këtë arsye tha lidhur me të: «Një tjetër do të të ngjeshë dhe do të të çojë atje ku ti nuk do», sepse donte të tregonte «me ç'vdekje do ta lavdëronte Perëndinë». Prandaj edhe tek ai Perëndia e lavdëroi emrin e vet, sepse kështu e lavdëron edhe Krishtin në gjymtyrët e tij.

4. «Atëherë erdhi një zë nga qielli që tha: E kam lavdëruar dhe do ta lavdëroj përsëri.» «E kam lavdëruar», përpara se të krijoja botën, «dhe do ta lavdëroj përsëri», kur të ngjallet prej të vdekurve dhe të ngjitet në qiell. Mund të kuptohet edhe ndryshe. «E kam lavdëruar», kur lindi prej Hyjlindëses, kur ushtroi fuqi të mrekullueshme; kur magët, të udhëhequr nga një yll në qiell, u përkulën në adhurim para tij; kur u njoh nga shenjtorë të mbushur me Frymën e Shenjtë; kur u shpall haptas me zbritjen e Frymës në trajtën e një pëllumbi, dhe u tregua nga zëri që kumboi prej qiellit; kur ndodhi Metamorfoza e tij në mal; kur bëri shumë mrekulli, shëroi dhe pastroi turma, ushqeu një numër kaq të madh me shumë pak bukë, urdhëroi erërat dhe valët, dhe ngjalli të vdekurit; «dhe do ta lavdëroj përsëri», kur të ngjallet prej të vdekurve; kur vdekja të mos ketë më pushtet mbi të; dhe kur të lartësohet mbi qiejt si Perëndi, dhe lavdia e tij mbi gjithë dheun.

5. «Populli, pra, që rrinte aty dhe e dëgjoi, tha se gjëmoi: të tjerë thanë: Një engjëll i foli. Jisui u përgjigj e tha: Ky zë nuk erdhi për mua, por për ju.» Me këtë tregoi se zëri nuk i njoftonte atij asgjë nga çka ai e dinte tashmë, por u njoftonte atyre që kishin nevojë të dinin. Dhe ashtu si ai zë u shqiptua nga Perëndia jo për hir të tij, por për hir të të tjerëve, po ashtu shpirti i tij u trazua jo për hir të vetes, por me vullnet të lirë për hir të të tjerëve.

6. Shiko çfarë vijon: «Tani», thotë, «është gjyqi i botës». Çfarë, pra, duhet të presim në fund të kohës? Por gjyqi që pritet në fund do të jetë gjykimi i të gjallëve dhe i të vdekurve, dhënia e shpërblimeve dhe e dënimeve të amshuara. Çfarë gjyqi është, pra, tani? Tashmë, në leximet e mëparshme, sa munda, ju kam kujtuar, o të dashur, se flitet për një gjyq jo dënimi, por dallimi; siç është shkruar: «Gjykomë, o Perëndi, dhe dallo çështjen time kundër një kombi të pashenjtë». Dhe të shumta janë gjyqet e Perëndisë; siç thuhet në psalm: «Gjyqet e tua janë një humnerë e madhe». Dhe apostulli thotë gjithashtu: «O thellësia e pasurisë së urtësisë dhe e dijes së Perëndisë! Sa të pahulumtueshme janë gjyqet e tij!» Në gjyqe të tilla bën pjesë edhe ai për të cilin flet këtu Zoti: «Tani është gjyqi i kësaj bote»; ndërsa ai gjyqi i fundit mbetet për t'u bërë, kur më në fund të gjykohen të gjallët dhe të vdekurit. Djalli, pra, e kishte nën zotërim gjininë njerëzore dhe e mbante me detyrimin e shkruar të mëkateve të tyre, si fajtorë që i nënshtroheshin dënimit; ai sundonte në zemrat e jobesimtarëve, dhe, duke i mashtruar e duke i skllavëruar, i joshte të braktisnin Krijuesin dhe t'i jepnin adhurim krijesës; por me anë të besimit në Krishtin, që u vërtetua nga vdekja dhe ngjallja e tij, dhe me anë të gjakut të tij, që u derdh për ndjesën e mëkateve, mijëra besimtarë çlirohen nga sundimi i djallit, bashkohen me trupin e Krishtit dhe, nën këtë Krye të madh, me anë të një Fryme të vetme të tij, mbijnë në një jetë të re si gjymtyrët e tij besnike. Kjo ishte ajo që ai e quajti gjyq, kjo ndarje e drejtë, ky dëbim i djallit prej të shpenguarve të tij.

7. Kushtoji vëmendje, me pak fjalë, vetë fjalëve të tij. Sepse, sikur ne të kishim pyetur ç'donte të thoshte me fjalët «Tani është gjyqi i botës», ai vazhdoi ta shpjegonte kur thotë: «Tani do të dëbohet prijësi i kësaj bote». Ai gjyq për të cilin dëgjuam kështu ishte lloji i gjyqit që kishte ndër mend. Pra, jo ai gjyq që do të vijë në fund, kur të gjykohen të gjallët dhe të vdekurit, ku disa vihen mënjanë në të djathtën e tij, e të tjerët në të majtën; por ai gjyq me anë të të cilit «prijësi i kësaj bote do të dëbohet». Në ç'kuptim, pra, ishte ai brenda, dhe ku donte të thoshte se do të dëbohej? A ishte kjo: që ai ishte në botë dhe u flak jashtë kufijve të saj? Sepse, po të kishte folur për atë gjyq që do të vijë në fund, mendimet e dikujt mund të ishin kthyer drejt atij zjarri të amshuar, ku do të hidhet djalli bashkë me engjëjt e tij dhe me të gjithë ata që i përkasin, domethënë jo prej natyre, por prej fajësisë morale; jo se ai i krijoi ose i lindi, por se i bindi dhe i mbajti nën dorë; dikush, pra, mund të kishte menduar se ai zjarr i amshuar ishte jashtë botës, dhe se ky ishte kuptimi i fjalëve «do të dëbohet». Por, meqë thotë «Tani është gjyqi i kësaj bote» dhe, për të shpjeguar kuptimin e vet, shton «Tani do të dëbohet prijësi i kësaj bote», nga kjo duhet të kuptojmë atë që po bëhet tani, dhe jo atë që do të bëhet kaq gjatë më pas, në ditën e fundit. Zoti, pra, paratha atë që dinte: se pas mundimit dhe lavdërimit të tij, shumë kombe në mbarë botën, në zemrat e të cilëve djalli banonte, do të bëheshin besimtarë, dhe djalli, kur mohohet kështu me anë të besimit, dëbohet.

8. Por dikush thotë: A nuk u dëbua ai, pra, nga zemrat e patriarkëve dhe të profetëve, dhe të drejtëve të kohës së lashtë? Sigurisht që u dëbua. Si thuhet, atëherë, «Tani do të dëbohet»? Si mund ta mendojmë ndryshe, veçse që ajo që u bë atëherë me fare pak veta, tani parathuhej se do të ndodhte së shpejti në kombe të shumta e të fuqishme? Ashtu si edhe ajo thënia tjetër, «Sepse Fryma nuk ishte dhënë ende, sepse Jisui nuk ishte lavdëruar ende», mund të ngjallë një pyetje të ngjashme dhe të gjejë një zgjidhje të ngjashme. Sepse nuk qe pa Frymën e Shenjtë që profetët parathanë ngjarjet e së ardhmes; as nuk qe pa Frymën e Shenjtë që Simeoni plak dhe Ana e ve e njohën Zotin foshnjë; dhe që Zakaria e Elizabeta shqiptuan me anë të Frymës së Shenjtë kaq shumë parashikime për të, kur ai nuk kishte lindur ende, por vetëm ishte ngjizur. Por «Fryma nuk ishte dhënë ende», domethënë me atë bollëk hiri shpirtëror që u dha mundësi atyre që ishin mbledhur bashkë të flisnin në çdo gjuhë, dhe kështu të shpallnin që më parë, në gjuhën e çdo kombi, Kishën e ardhshme; dhe kështu, pikërisht me anë të këtij hiri shpirtëror, kombet u mblodhën në grigje, mëkatet u falën gjerë e gjatë, dhe mijëra e mijëra u pajtuan me Perëndinë.

9. Por atëherë, thotë dikush, meqë djalli dëbohet kështu nga zemrat e besimtarëve, a nuk tundon ai tani asnjë nga besnikët? Jo, vërtet, ai nuk resht së tunduari. Por një gjë është të mbretërosh brenda, e tjetër të sulmosh nga jashtë; sepse po ashtu qyteti më i fortifikuar ndonjëherë sulmohet pa u marrë. Dhe, po të lëshohen disa nga shigjetat e tij dhe të na arrijnë, apostulli na kujton si t'i bëjmë të padëmshme, kur flet për parzmoren dhe mburojën e besimit. Dhe, po të na plagosë ndonjëherë, e kemi ilaçin ndër duar. Sepse, ashtu si u thuhet luftëtarëve, «Këto gjëra po jua shkruaj, që të mos mëkatoni», po ashtu ata që plagosen kanë për të dëgjuar vazhdimin: «Dhe, po të mëkatojë ndokush, kemi një Mbrojtës pranë Atit, Jisu Krishtin, të drejtin; dhe ai është pajtimi për mëkatet tona». Dhe për çfarë lutemi kur themi «Falna fajet tona», veçse për shërimin e plagëve tona? Dhe çfarë tjetër kërkojmë, kur themi «Mos na shtjer në ngasje», veçse që ai që na ruan në pritë kështu, ose na sulmon nga jashtë, të mos arrijë nga asnjë anë të futet brenda, dhe të mos jetë në gjendje të na mundë as me mashtrim, as me forcë? Megjithatë, çfarëdo mjet rrethimi që të ngrejë kundër nesh, për sa kohë që nuk ka më vend në zemrën ku banon besimi, ai është i dëbuar. Por «po të mos e ruajë Zoti qytetin, roja rri zgjuar më kot». Mos u mbani me të madh, pra, për veten tuaj, po të mos doni që djalli, i cili u dëbua njëherë, të thirret sërish brenda.

10. Nga ana tjetër, larg qoftë të mendojmë se djalli quhet në ndonjë mënyrë të tillë prijës i botës, saqë të besojmë se ai zotëron fuqinë të sundojë mbi qiellin dhe dheun. Bota quhet kështu për shkak të njerëzve të ligj, që janë përhapur mbi gjithë dheun; ashtu si një shtëpi quhet e tillë sipas banorëve të saj, dhe themi rrjedhimisht: Është shtëpi e mirë, ose shtëpi e keqe; jo se gjejmë të meta ose miratojmë ngritjen e mureve dhe të çative, por sjelljen e të mirëve ose të të ligjve brenda saj. Në mënyrë të ngjashme, pra, thuhet «prijësi i kësaj bote»; domethënë prijësi i të gjithë të ligjve që banojnë në këtë botë. Bota merret edhe për të mirët, të cilët po ashtu janë përhapur mbi gjithë dheun; prandaj apostulli thotë: «Perëndia ishte në Krishtin, duke pajtuar botën me veten e tij». Këta janë ata prej zemrave të të cilëve dëbohet prijësi i kësaj bote.

11. Prandaj, pasi tha «Tani do të dëbohet prijësi i kësaj bote», shtoi: «Dhe unë, po të ngrihem lart nga dheu, do t'i tërheq të gjitha pas vetes». Dhe cilat janë ato «të gjitha», veçse ata prej të cilëve dëbohet tjetri? Por nuk tha «të gjithë njerëzit», por «të gjitha»; sepse jo të gjithë njerëzit kanë besim. Prandaj nuk e kishte fjalën për tërësinë e njerëzve, por për krijesën në plotërinë e vet vetjake, domethënë për frymën, shpirtin dhe trupin; ose për gjithçka që na bën qeniet e mençura, të gjalla, të dukshme dhe të prekshme që jemi. Sepse ai që tha «Nuk do të humbasë asnjë fije floku e kokës suaj» është po ai që i tërheq të gjitha pas vetes. Ose, po të kuptohen me «të gjitha» njerëzit, mund të flasim për të gjitha ato që janë paracaktuar për shpëtim: për të gjitha ato për të cilat ai shpalli, kur fliste më parë për delet e veta, se asnjë prej tyre nuk do të humbte. Dhe, me siguri, të gjitha shtresat e njerëzve, të çdo gjuhe dhe të çdo moshe, të gjitha gradët e rangut, të gjitha larmitë e talenteve, të gjitha zejet e arteve të ligjshme e të dobishme, dhe gjithçka tjetër që mund të përmendet sipas dallimeve të panumërta me të cilat njerëzit, veçse në mëkat, ndahen nga njëri-tjetri, nga më i larti te më i ulëti dhe nga mbreti te lypësi, «të gjitha», thotë, «do t'i tërheq pas vetes»; që ai të jetë kreu i tyre, e ata gjymtyrët e tij. Por kjo do të ndodhë, shton ai, «po të ngrihem lart nga dheu», domethënë kur të ngrihem lart; sepse ai nuk ka asnjë dyshim se do të përmbushet në të ardhmen ajo që erdhi të plotësonte. Këtu e ka fjalën për atë që tha më parë: «Por, po të vdesë kokrra e grurit, jep shumë fryt». Sepse ç'tjetër tregoi me ngritjen e vet lart, veçse vuajtjen e tij në kryq, një shpjegim që vetë Ungjillori nuk e ka lënë pas dore; sepse ka shtuar fjalët: «Dhe këtë e tha, duke treguar me ç'vdekje do të vdiste».

12. «Populli iu përgjigj: Ne kemi dëgjuar nga ligji se Krishti mbetet përjetë; e si thua ti se Biri i njeriut duhet të ngrihet lart? Dhe kush është ky Bir i njeriut?» U kishte mbetur në kujtesë se Zoti e quante veten vazhdimisht Bir i njeriut. Sepse, në pjesën që kemi para nesh, ai nuk thotë «Po të ngrihet lart Biri i njeriut nga dheu», por e kishte quajtur veten kështu më parë, në leximin që u lexua dhe u shkoqit dje, kur u lajmëruan ata johebrenj që dëshironin ta shihnin: «Erdhi ora që Biri i njeriut të lavdërohet» (vargu 23). Ata, pra, e mbanin këtë ndër mend dhe, duke kuptuar se atë që tha tani, «Kur të ngrihem lart nga dheu», e thoshte për vdekjen në kryq, e pyetën dhe thanë: «Ne kemi dëgjuar nga ligji se Krishti mbetet përjetë; e si thua ti se Biri i njeriut duhet të ngrihet lart? Kush është ky Bir i njeriut?» Sepse, po të jetë Krishti, ai, thonë, mbetet përjetë; dhe, po të mbetet përjetë, si do të ngrihet lart nga dheu, domethënë si do të vdesë me vuajtjen e kryqit? Sepse ata e kuptuan sikur ai fliste për atë që vetë ata po mendonin të bënin. Kështu, ai nuk ua largoi errësirën e fjalëve të tilla duke u dhënë urtësi, por duke ua nxitur ndërgjegjen.

13. «Atëherë Jisui u tha: Edhe pak dritë është në ju.» Dhe pikërisht me këtë dritë ju e kuptoni se Krishti mbetet përjetë. «Ecni, pra, sa keni dritën, që të mos ju zërë errësira.» Ecni, afrohuni, arrini të kuptoni plotësisht se Krishti edhe do të vdesë, edhe do të jetojë përjetë; se do të derdhë gjakun e tij për të na shpenguar, dhe do të ngjitet lart për t'i marrë me vete të shpenguarit e tij. Por errësira do t'ju zërë, po të jetë besimi juaj në përjetësinë e Krishtit i tillë që të mos pranojë tek ai përuljen e vdekjes. «Dhe ai që ecën në errësirë nuk di se ku shkon.» Kështu ai mund të pengohet në atë gur pengese dhe shkëmb skandali që u bë vetë Zoti për hebrenjtë e verbuar; ashtu si, për ata që besuan, guri që ndërtuesit e përçmuan u bë kreu i qoshes. Prandaj ata e quajtën Krishtin të padenjë për besimin e tyre; sepse, në paudhësinë e tyre, e trajtuan me përbuzje vdekjen e tij, e përqeshën mendimin se ai do të vritej; e megjithatë ishte pikërisht vdekja e kokrrës së grurit ajo që do të çonte në shumimin e vet, dhe në ngritjen lart të atij që i tërhiqte të gjitha pas vetes. «Sa keni dritën», shton, «besoni në dritën, që të bëheni bij të dritës». Sa zotëroni ndonjë të vërtetë që keni dëgjuar, besoni në të vërtetën, që të rilindni në të vërtetën.

14. «Këto gjëra tha Jisui, dhe u largua, dhe u fsheh prej tyre.» Jo prej atyre që kishin nisur të besonin dhe ta donin, as prej atyre që kishin dalë ta prisnin me degë palmash e me këngë lavdërimi; por prej atyre që e shihnin dhe e urrenin, sepse ata nuk e shihnin vërtet, por veçse pengoheshin në atë gur nga verbëria e tyre. Por kur Jisui u fsheh prej atyre që dëshironin ta vrisnin (siç duhet t'ju kujtohet shpesh, që të mos e harroni), ai pati parasysh dobësinë tonë njerëzore, por nuk cenoi aspak pushtetin e vet.