Joani 12:44–50

1. Ndërsa Zoti ynë Jisu Krisht fliste ndër hebrenjtë dhe bënte kaq shenja të mrekullueshme, disa besuan, ata që ishin paracaktuar për jetën e përjetshme dhe që Ai i quajti edhe delet e veta. Të tjerë nuk besuan dhe nuk mundën të besonin, sepse, sipas gjyqit të Perëndisë, të fshehtë, por jo të padrejtë, ishin verbuar e ngurtësuar, meqë i kishte braktisur Ai që u kundërvihet kryelartëve, por u jep hir të përulurve. Por ndër ata që besuan, disa e çuan pohimin e tyre aq larg, sa morën degë palmash dhe i dolën përpara kur po afrohej, duke e shndërruar, në gëzimin e tyre, po atë pohim në një shërbesë lëvdimi. Kurse të tjerë, që u përkisnin krerëve, nuk patën guximin të pohonin besimin e tyre, që të mos përjashtoheshin nga sinagoga. Këta janë ata që Ungjillori i ka damkosur me fjalët se «e deshën lavdinë e njerëzve më tepër se lavdinë e Perëndisë» (vargu 43). Edhe ndër ata që nuk besuan, disa do të besonin më vonë, dhe Ai i parashikoi, kur tha: «Kur ta keni ngritur lart Birin e njeriut, atëherë do të njihni se unë jam ai.» Por të tjerë do të mbeteshin në po atë mosbesim, dhe shembullin e tyre e ndjek kombi hebre i ditëve të sotme. Ky komb, i shtypur pak më pas në luftë, sipas dëshmisë profetike të shkruar për Krishtin, që atëherë u shpërnda thuajse anembanë botës.

2. Ndërsa gjendja ishte e tillë dhe Mundimi i Tij tashmë ishte afër, «Jisui thirri e tha», siç fillon leximi ynë i sotëm: «Ai që beson tek unë, nuk beson tek unë, po tek Ai që më dërgoi; dhe ai që më sheh mua, sheh Atë që më dërgoi.» Kishte thënë tashmë diku: «Mësimi im nuk është imi, po i Atij që më dërgoi.» Aty e kuptuam se e quajti mësimin e Tij pikërisht atë që është Ai vetë, Fjalën e Atit; dhe, duke thënë «Mësimi im nuk është imi, po i Atij që më dërgoi», nënkuptoi se nuk ishte prej vetvetes, por e kishte qenien prej një tjetri. Sepse Ai ishte Perëndi prej Perëndie, Biri i Atit; kurse Ati nuk është Perëndi prej Perëndie, po Perëndi, Ati i Birit. Dhe tani, kur thotë «Ai që beson tek unë, nuk beson tek unë, po tek Ai që më dërgoi», si mund ta kuptojmë ndryshe, përveçse që u shfaq si njeri para njerëzve, ndërsa si Perëndi mbetej i padukshëm? Dhe, që askush të mos mendonte se nuk ishte më tepër se ç'shihnin prej Tij, tregoi dëshirën e Tij që të besohej tek Ai si i barabartë me Atin në natyrë e në dinjitet, kur tha: «Ai që beson tek unë, nuk beson tek unë», domethënë vetëm në atë që sheh prej meje, «po tek Ai që më dërgoi», domethënë tek Ati. Por ai që beson tek Ati, duhet të besojë se Ai është Ati; dhe ai që beson tek Ai si Atë, duhet të besojë se ka një Bir; e kështu, ai që beson tek Ati, duhet të besojë tek Biri. Por askush të mos besojë për Birin e Vetëmlindur po atë që besojnë për ata që quhen bij të Perëndisë prej hirit e jo prej natyre, siç thotë Ungjillori: «U dha pushtet të bëhen bij të Perëndisë», dhe sipas asaj që përmendi edhe vetë Zoti, ashtu si shpallet në ligj: «Unë thashë: ju jeni perëndi, dhe të gjithë bij të Më të Lartit.» Sepse tha «Ai që beson tek unë, nuk beson tek unë», për të treguar se besimi ynë në Krishtin nuk duhet të kufizohet i tëri te natyra e Tij njerëzore. Prandaj, thotë Ai, beson tek unë ai që nuk beson tek unë vetëm sipas asaj që sheh prej meje, po tek Ai që më dërgoi; që kështu, duke besuar tek Ati, të besojë se Ai ka një Bir të barabartë me veten, e atëherë të arrijë në një besim të vërtetë tek unë. Sepse dikush mund të mendojë se Ai ka bij vetëm sipas hirit, të cilët pa dyshim nuk janë veçse krijesat e Tij, jo Fjala, por ata që u bënë me anë të Fjalës. Po të mendonte edhe se nuk ka një Bir të barabartë e bashkëpërjetshëm me veten, të lindur që në përjetësi, po aq të pandryshueshëm, në asgjë të ndryshëm a më të ulët, atëherë ai nuk beson tek Ati që e dërgoi; sepse Ati që e dërgoi nuk është ashtu siç e përfytyron ai.

3. Prandaj, pasi tha «Ai që beson tek unë, nuk beson tek unë, po tek Ai që më dërgoi», që të mos mendohej se donte ta kuptonim Atin ashtu, sikur të ishte Atë vetëm i shumë bijve të rilindur prej hirit, e jo edhe i Fjalës së Vetëmlindur, që është e barabartë me Të, shtoi menjëherë: «Dhe ai që më sheh mua, sheh Atë që më dërgoi.» A thotë vallë këtu se ai që më sheh, nuk më sheh mua, por sheh Atë që më dërgoi, ashtu siç kishte thënë «Ai që beson tek unë, nuk beson tek unë, po tek Ai që më dërgoi»? Sepse fjalët e para i tha që të mos besohej thjesht ashtu siç dukej atëherë, domethënë si Biri i njeriut; kurse të dytat, që të besohej si i barabartë me Atin. Ai që beson tek unë, nuk beson vetëm në atë që sheh prej meje, por beson tek Ai që më dërgoi. Ose, kur beson tek Ati, që më lindi mua, të barabartin me veten, le të besojë tek unë jo ashtu siç më sheh, por ashtu si [beson] tek Ai që më dërgoi; sepse midis Tij e meje s'ka asnjë largësi, dhe kjo e vërtetë shkon aq larg, sa ai që më sheh mua, sheh Atë që më dërgoi. Sigurisht, vetë Zoti Krisht i dërgoi apostujt e Tij, siç e tregon edhe emri i tyre: sepse, ashtu si ata që në greqisht quhen angeli quhen në latinisht nuntii, domethënë lajmëtarë, kështu edhe fjala greke apostoli bëhet në latinisht missi, domethënë të dërguar. Por asnjë nga apostujt nuk do të kishte guxuar kurrë të thoshte «Ai që beson tek unë, nuk beson tek unë, po tek Ai që më dërgoi»; sepse në asnjë mënyrë s'do të thoshte «Ai që beson tek unë». Ne i besojmë një apostulli, por nuk besojmë tek ai; sepse nuk është apostulli ai që shfajëson të paudhin. Por atij që beson tek Ai që shfajëson të paudhin, besimi i tij i llogaritet për drejtësi. Një apostull mund të thoshte: ai që më pranon mua, pranon Atë që më dërgoi; ose: ai që më dëgjon mua, dëgjon Atë që më dërgoi; sepse vetë Zoti ua thotë këtë: «Ai që ju pranon ju, pranon mua; dhe ai që më pranon mua, pranon Atë që më dërgoi.» Sepse i zoti nderohet te shërbëtori, dhe ati te biri; por atëherë ati është si të thuash te biri, dhe i zoti si të thuash te shërbëtori. Por Biri i Vetëmlindur me të drejtë mund të thoshte: «Besoni në Perëndinë, besoni edhe tek unë», siç thotë edhe këtu: «Ai që beson tek unë, nuk beson tek unë, po tek Ai që më dërgoi.» Ai nuk e largoi besimin e besimtarit nga vetja, por vetëm nuk donte që besimtari të mbetej te trajta e shërbëtorit; sepse kushdo që beson tek Ati që e dërgoi, menjëherë beson tek Biri, pa të cilin e di se Ati nuk do të ishte Atë, e kështu, me besimin e tij, arrin të besojë barazinë e Tij me Atin, në pajtim me fjalët që vijojnë: «Dhe ai që më sheh mua, sheh Atë që më dërgoi.»

4. Vini veshin asaj që vijon: «Unë erdha si dritë në botë, që kushdo që beson tek unë të mos mbetet në errësirë.» Diku u tha dishepujve të Tij: «Ju jeni drita e botës. Një qytet që rri mbi mal nuk mund të fshihet. As nuk ndezin kandil e ta vënë nën shinik, po mbi shandan, që t'u japë dritë të gjithëve që janë në shtëpi. Kështu le të ndriçojë drita juaj përpara njerëzve, që të shohin veprat tuaja të mira e të lavdërojnë Atin tuaj që është në qiej.» Por nuk u tha atyre: ju erdhët si dritë në botë, që kushdo që beson tek ju të mos mbetet në errësirë. Një pohim i tillë, e them me bindje, nuk gjendet askund. Të gjithë shenjtorët, pra, janë drita, por ndriçohen prej Tij me anë të besimit; dhe kushdo që ndahet prej Tij, do të mbulohet nga errësira. Por ajo Dritë, që i ndriçon ata, nuk mund të ndahet nga vetja; sepse ndryshimi nuk mund ta prekë aspak. Ne, pra, i besojmë dritës që u ndez kështu, si profetit a apostullit; por i besojmë për këtë qëllim: që të mos besojmë tek ajo që vetë është e ndriçuar, por, bashkë me të, tek ajo Dritë që i ka dhënë dritë; që edhe ne të ndriçohemi, jo prej tij, por, bashkë me të, prej po asaj Drite që ndriçon edhe atë. Dhe kur thotë «që kushdo që beson tek unë të mos mbetet në errësirë», e bën mjaft të qartë se të gjithë i gjeti në errësirë; por, që të mos mbeten në errësirën ku u gjetën, duhet të besojnë tek ajo Dritë që erdhi në botë, sepse me anë të saj u krijua bota.

5. «Dhe në qoftë se ndokush», thotë Ai, «i dëgjon fjalët e mia dhe nuk i ruan, unë nuk e gjykoj.» Kujtoni atë që e di se e keni dëgjuar në leximet e mëparshme; dhe, po ta ketë harruar ndonjë prej jush, le ta sjellë ndër mend; kurse ju që atëherë munguat, po tani jeni të pranishëm, dëgjoni si shpjegohet që Biri thotë «unë nuk e gjykoj», ndërsa diku tjetër thotë «Ati nuk gjykon njeri, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit»; domethënë, prej kësaj duhet të kuptojmë se: nuk është tani që unë e gjykoj. E pse jo tani? Dëgjoni vazhdimin: «Sepse nuk erdha», thotë Ai, «që të gjykoj botën, po që të shpëtoj botën», domethënë ta sjell botën në shpëtim. Prandaj tani është koha e mëshirës, e më pas do të jetë koha e gjyqit; sepse thotë: «Do të të këndoj, o Zot, mëshirën edhe gjyqin.»

6. Por shihni edhe ç'thotë për atë gjyq të ardhshëm, në fund: «Ai që më përbuz dhe nuk i pranon fjalët e mia, ka një që e gjykon: fjala që kam folur, ajo do ta gjykojë atë ditën e fundit.» Nuk thotë: ai që më përbuz dhe nuk i pranon fjalët e mia, unë nuk e gjykoj ditën e fundit; sepse, po ta kishte thënë ashtu, nuk shoh se si nuk do të binte ndesh me atë pohimin tjetër, kur thotë: «Ati nuk gjykon njeri, por gjithë gjyqin ia ka dhënë Birit.» Por, kur tha «Ai që më përbuz dhe nuk i pranon fjalët e mia, ka një që e gjykon», dhe pastaj, për t'u treguar atyre që prisnin të dëgjonin se kush ishte ai, shtoi: «fjala që kam folur, ajo do ta gjykojë atë ditën e fundit», e bëri mjaft të qartë se Ai vetë do të ishte atëherë gjykatësi. Sepse fliste për veten, veten shpallte, dhe veten paraqiste si derën prej nga hyn Bariu te delet e veta. Prandaj, në një mënyrë do të gjykohen ata që s'e kanë dëgjuar kurrë atë fjalë, e në një mënyrë tjetër ata që e dëgjuan dhe e përbuzën. «Sepse sa kanë mëkatuar pa ligj», thotë apostulli, «pa ligj edhe do të humbasin; dhe sa kanë mëkatuar nën ligj, do të gjykohen me anë të ligjit.»

7. «Sepse unë nuk fola», thotë Ai, «prej vetes sime.» Thotë se nuk ka folur prej vetes, sepse nuk është prej vetvetes. Për këtë kemi folur shpesh tashmë; kështu që tani, pa u zgjatur më, veç duhet t'jua kujtojmë si një të vërtetë që e njihni mirë. «Por Ati që më dërgoi, Ai më dha urdhërim se ç'të them dhe ç'të flas.» Nuk do të ndaleshim ta shtjellonim këtë, po ta dinim se tani po u flasim atyre me të cilët kemi folur herë të tjera, e prej këtyre jo me të gjithë, por vetëm me ata të cilëve kujtesa u ka ruajtur çfarë dëgjuan; por, meqë ndoshta ka tani të pranishëm disa që nuk dëgjuan, dhe të tjerë në gjendje të ngjashme që kanë harruar çfarë dëgjuan, për hir të tyre le të durojnë vonesën tonë ata që e mbajnë mend atë që dëgjuan. Si i jep Ati urdhërim Birit të Tij të vetëm? Me ç'fjalë i flet Fjalës, kur vetë Biri është Fjala e Vetëmlindur? A mos vallë me anë të ndonjë engjëlli, kur prej Tij u krijuan engjëjt? A mos me anë të një reje, e cila, kur i dha zërin e saj Birit, nuk ia dha për hir të Tij, siç e thotë Ai vetë edhe diku tjetër, por për hir të të tjerëve që kishin nevojë ta dëgjonin (vargu 29)? A mos me anë të ndonjë tingulli që del prej buzëve, atje ku s'ka formë trupore, e ku nuk ekziston ndonjë largësi vendore që ta ndajë Birin nga Ati, aq sa të lejojë ndonjë ajër ndërmjet, i cili, kur rrihet, t'i japë forcë zërit e ta bëjë të dëgjueshëm? Le t'i heqim tej të gjitha këto mendime të padenja për atë qenie të patrupët e të pashprehshme. Biri i Vetëm është Fjala dhe Urtësia e Atit, dhe në të janë të gjitha urdhërimet e Atit. Sepse s'pati asnjë kohë kur Biri të mos e njihte urdhërimin e Atit, aq sa t'i duhej të fitonte me kohë atë që s'e kishte më parë. Sepse atë që ka marrë nga Ati, e mori kur lindi, iu dha në lindjen e Tij. Sepse Ai është jeta, dhe jetën, pa dyshim, e mori kur lindi, ndonëse s'pati kurrfarë kohe të mëparshme kur qenies së Tij t'i mungonte jeta. Sepse, nga njëra anë, Ati e ka jetën dhe është ajo që ka; e megjithatë nuk e mori, sepse nuk buron prej askujt. Kurse Biri e mori jetën si dhuratë të Atit, prej të cilit është; e kështu edhe Ai vetë është ajo që ka; sepse e ka jetën dhe është jeta. Dëgjojeni Atë vetë kur thotë: «Sikurse Ati ka jetë në vetvete, kështu i ka dhënë edhe Birit të ketë jetë në vetvete.» A mund t'ia jepte dikujt që ekzistonte, por që deri atëherë ishte pa të? Përkundrazi, në vetë lindjen ia dha Ai që lindi jetën, e kështu jeta lindi jetën. Dhe, për të treguar se e lindi jetën të barabartë e jo më të ulët se veten, u tha: «Sikurse ka jetë në vetvete, kështu i ka dhënë edhe Birit të ketë jetë në vetvete.» I dha jetë; sepse, duke lindur jetën, ç'i dha tjetër, veçse të ishte jeta? Dhe, meqë vetë lindja e Tij është e përjetshme, s'pati kurrë kohë pa atë Bir që është jeta, dhe s'pati kurrë kohë kur vetë Biri të ishte pa jetën; e, meqë lindja e Tij është e përjetshme, edhe Ai, që lindi kështu, është jeta e përjetshme. Kështu, Ati nuk i dha Birit një urdhërim që nuk e kishte tashmë; por, siç thashë, në Urtësinë e Atit, domethënë në Fjalën e Atit, janë ruajtur të gjitha urdhërimet e Atit. E megjithatë thuhet se urdhërimi iu dha, sepse Ai, të cilit i jepet kështu, nuk është prej vetvetes; dhe t'i japësh Birit atë që kurrë s'i ka munguar, do të thotë e njëjta gjë si të lindësh atë Bir që kurrë s'ka qenë pa ekzistuar.

8. Vijnë pastaj fjalët: «Dhe unë e di se urdhërimi i Tij është jetë e përjetshme.» Në qoftë se, pra, vetë Biri është jeta e përjetshme, dhe urdhërimi i Atit po ashtu, çfarë tjetër shprehet, veçse: unë jam urdhërimi i Atit? Po ashtu, në atë që thotë më tej, «Çfarëdo që flas, ashtu siç më tha Ati, kështu flas», le të mos e marrim atë «më tha» sikur Ati të kishte përdorur fjalë kur i fliste Fjalës së vetme, a sikur Fjala e Perëndisë të kishte nevojë për fjalë prej Perëndisë. Ati i foli Birit në po atë mënyrë si i dha jetë Birit; jo se nuk e dinte njërën a nuk e kishte tjetrën, por thjesht sepse Ai ishte Biri. Ç'kuptim kanë, pra, fjalët «Ashtu siç më tha, kështu flas», veçse: unë flas të vërtetën? Kështu, i pari e tha si i Vërteti atë që i dyti e foli si e Vërteta. I Vërteti lindi të Vërtetën. Çfarë, pra, mund t'i thoshte tani së Vërtetës? Sepse e Vërteta s'kishte asnjë të metë që të plotësohej me ndonjë të vërtetë shtesë. I foli, pra, së Vërtetës, sepse lindi të Vërtetën. Po ashtu, edhe vetë e Vërteta flet atë që i është thënë; por vetëm atyre që kanë mend të kuptojnë dhe që mësohen prej saj si e Vërteta e lindur prej Perëndisë. Por, që njerëzit të mund të besonin atë që ende s'ishin në gjendje ta kuptonin, prej buzëve të Tij njerëzore dolën fjalë të dëgjueshme; tinguj që kalonin shpejt i ranë veshit dhe e mbaruan me nxitim afatin e tyre të shkurtër; por vetë të vërtetat, për të cilat tingujt s'janë veçse shenja, kaluan, si të thuash, në kujtesën e atyre që i dëgjuan, dhe kanë ardhur deri te ne edhe me anë të shkronjave të shkruara, si shenja që i drejtohen syrit. Por jo kështu flet e Vërteta; ajo flet përbrenda, në shpirtrat e atyre që kuptojnë; s'ka nevojë për tingull që të japë mësim, por e përmbyt mendjen me dritën e të kuptuarit. Dhe ai që, në atë dritë, është i zoti të sodisë përjetësinë e lindjes së Tij, edhe vetë e dëgjon në po atë mënyrë të Vërtetën duke folur, ashtu siç e dëgjoi Ai Atin që i thoshte ç'duhej të fliste. Ai ka zgjuar tek ne një mall të madh për atë përjetim të ëmbël të pranisë së Tij përbrenda; por e fitojmë duke u rritur çdo ditë; rritemi duke ecur, dhe ecim me përpjekje për të shkuar përpara, që më në fund të mund ta arrijmë.