Joani 13:1–5

1. Darka e Zotit, siç e paraqet Joani, duhet të shtjellohet, me ndihmën e Tij, në një numër të hijshëm traktatesh, dhe të shpjegohet me gjithë aftësinë që Ai denjon të na dhurojë. «Edhe para së kremtes së Pashkës, kur Jisui e dinte se i kishte ardhur ora që të kalonte nga kjo botë tek Ati, pasi i deshi të vetët që ishin në botë, i deshi deri në fund.» Emri «pashkë» nuk është, siç mendojnë disa, emër grek, por hebraik; e megjithatë te ky emër ndeshet një lloj përkimi fort i goditur ndërmjet të dyja gjuhëve. Sepse, meqë folja greke paschein do të thotë të pësosh, është menduar se «pashkë» do të thotë pësim, thua se e mori emrin nga Mundimi i Tij; por në gjuhën e vet, domethënë në hebraisht, «pashkë» do të thotë kalim, sepse Pashka u kremtua atëherë për herë të parë nga populli i Perëndisë, kur, gjatë ikjes nga Egjipti, kaloi përtej Detit të Kuq. E tani ajo shëmbëlltyrë profetike përmbushet vërtet, kur Krishti çohet si dele në thertore, që të çlirohemi, me gjakun e Tij të spërkatur mbi shtalkat e dyerve tona, domethënë me shenjën e kryqit të Tij të vënë mbi ballët tona, nga humbja që e pret këtë botë, ashtu si Izraeli nga robëria dhe shkatërrimi i egjiptianëve; dhe bëjmë një kalim fort shpëtimprurës kur kalojmë nga djalli te Krishti, dhe nga kjo botë e luhatshme në mbretërinë e Tij të patundur. Prandaj, sigurisht, kalojmë te Perëndia që mbetet përjetë, që të mos tretemi bashkë me këtë botë kalimtare. Apostulli, duke e lëvduar Perëndinë për një hir të tillë që na dhuroi, thotë: «Ai na çliroi nga pushteti i errësirës dhe na shpuri në mbretërinë e Birit të dashurisë së Tij.» Këtë emër, pra, «pashkë», i cili, siç thashë, në latinisht quhet transitus (kalim), na e shpjegon, si të thuash, vetë ungjillori i bekuar, kur thotë: «Para së kremtes së Pashkës, kur Jisui e dinte se i kishte ardhur ora që të kalonte nga kjo botë tek Ati.» Ja, e shihni: këtu i kemi të dyja, edhe «pashkën» edhe kalimin. Prej nga kalon dhe për ku? Domethënë: «nga kjo botë tek Ati.» Kështu iu dha shpresa gjymtyrëve në Kreun e tyre, se pa dyshim edhe ata do të ndiqnin Atë që po kalonte para tyre. Po atëherë, ç'të themi për jobesimtarët, që rrinë krejt të ndarë nga ky Krye dhe nga gjymtyrët e Tij? A nuk shkojnë tej edhe ata, meqë nuk qëndrojnë përherë këtu? Edhe ata, sigurisht, shkojnë tej; por një gjë është të kalosh prej botës, e tjetër të shkosh tej bashkë me të; një gjë është të kalosh tek Ati, e tjetër të kalosh te armiku. Sepse edhe egjiptianët kaluan [detin]; por ata nuk kaluan nëpër det drejt mbretërisë, por brenda detit drejt shkatërrimit.

2. «Kur Jisui e dinte», pra, «se i kishte ardhur ora që të kalonte nga kjo botë tek Ati, pasi i deshi të vetët që ishin në botë, i deshi deri në fund.» Pa dyshim, që edhe ata, me anë të asaj dashurie të Tij, të kalonin nga kjo botë ku ndodheshin tani, tek Kreu i tyre që kishte kaluar që andej para tyre. Sepse ç'do të thonë këto fjalë, «deri në fund», veçse vetë Krishtin? «Sepse Krishti është fundi i ligjit», thotë apostulli, «për drejtësi për këdo që beson.» Fundi që përsos, jo ai që përpin; fundi te i cili arrijmë, jo ai në të cilin humbasim. Pikërisht kështu duhet ta kuptojmë fjalinë: «Krishti, Pashka jonë, u flijua.» Ai është fundi ynë; tek Ai kalojmë. Sepse e shoh që këto fjalë të ungjillit mund të merren edhe në një kuptim njerëzor, domethënë se Krishti i deshi të vetët madje deri në vdekje, kështu që ky të jetë kuptimi i fjalëve «i deshi deri në fund». Ky kuptim është njerëzor, jo hyjnor; sepse nuk qe vetëm deri në këtë pikë që na deshi Ai, i cili na do përherë e pambarim. Larg qoftë që Ai, të cilit vdekja s'mundi t'i jepte fund, t'i jepte fund dashurisë së Tij në vdekje. Edhe pas vdekjes ai i pasur mendjemadh e i paperëndishëm i donte pesë vëllezërit e tij; e a mund të mendohet se Krishti na do vetëm deri në vdekje? Larg qoftë, të dashur. Më kot do të kishte ardhur me një dashuri për ne që zgjaste vetëm deri në vdekje, po të kishte marrë fund aty ajo dashuri. Por ndoshta fjalët «i deshi deri në fund» duhen kuptuar kështu: se i deshi aq shumë sa vdiq për ta. Për këtë dha dëshmi kur tha: «Njeri s'ka dashuri më të madhe se kjo, që të japë jetën e vet për miqtë e tij.» Sigurisht s'kemi asgjë kundër që fjalët «i deshi deri në fund» të kuptohen kështu, domethënë, ishte pikërisht dashuria e Tij ajo që e shpuri deri në vdekje.

3. «Edhe, si u bë darka, kur djalli i kishte shtënë tashmë në zemër Judës Iskariot, birit të Simonit, që ta tradhtonte, [Jisui], duke e ditur se Ati i kishte dhënë të gjitha në duart e Tij dhe se prej Perëndisë kishte ardhur e te Perëndia po shkonte, ngrihet nga darka dhe hedh tej rrobat; mori një peshqir dhe u ngjesh. Pastaj derdh ujë në një legen dhe nisi t'ua lante këmbët dishepujve, e t'ua fshinte me peshqirin me të cilin ishte ngjeshur.» Me fjalët «si u bë darka» nuk duhet të kuptojmë sikur ajo të kishte përfunduar tashmë e të kishte marrë fund; sepse ajo ende vazhdonte kur Zoti u ngrit dhe ua lau këmbët dishepujve të Tij. Sepse më pas Ai u ul përsëri dhe i dha kafshatën [copën e bukës] tradhtarit të Tij, gjë që tregon qartë se darka s'kishte mbaruar ende, ose, me fjalë të tjera, se mbi tryezë kishte ende bukë. Prandaj, me «si u bë darka» kuptohet se ajo tani ishte gati dhe e shtruar mbi tryezë për të ftuarit.

4. Por kur thotë: «kur djalli i kishte shtënë tashmë në zemër Judës Iskariot, birit të Simonit, që ta tradhtonte», po të pyesë dikush se ç'iu shti Judës në zemër, kjo qe pa dyshim: «ta tradhtonte». Një shtënie e tillë [në zemër] është një nxitje frymërore; dhe nuk hyn nëpër vesh, por nëpër mendime; e prandaj jo në mënyrë trupore, por frymërore. Sepse ajo që e quajmë frymërore nuk duhet marrë përherë si diçka e mirë. Apostulli dinte për disa gjëra frymërore [fuqi], për ligësinë në vendet qiellore, kundër të cilave, siç dëshmon ai, na duhet të luftojmë; dhe s'do të kishte ligësi frymërore, po të mos kishte edhe frymë të liga. Sepse pikërisht nga një qenie frymërore e marrin emrin gjërat frymërore. Por si bëhen gjëra të tilla, si futen nxitjet djallëzore dhe përzihen aq me mendimet e njeriut sa ai i quan të vetat, si mund ta dijë njeriu? As nuk mund të dyshojmë se edhe nxitjet e mira bëhen po ashtu nga një frymë e mirë, në po atë mënyrë të padukshme e frymërore; por ka rëndësi se cilës prej tyre i jep pëlqim mendja e njeriut, qoftë kur lihet me të drejtë pa ndihmën hyjnore, qoftë kur ndihmohet me hir prej saj. Kështu, në zemrën e Judës tashmë ishte marrë vendimi, me shtytjen e djallit, që dishepulli ta tradhtonte Mësuesin, që s'kishte arritur ta njihte si Perëndinë e vet. Në një gjendje të tillë kishte ardhur tani në darkën e tyre të përbashkët: përgjues i Bariut, kurdisës kundër Shpenguesit, shitës i Shpëtimtarit; i tillë kishte ardhur tani, i tillë shihej e durohej tani, dhe kujtonte se s'ishte zbuluar; sepse ishte gënjyer për Atë që donte të gënjente. Por Ai, që tashmë e kishte parë gjendjen e brendshme të asaj zemre, e përdorte me vetëdije një njeri që s'e merrte vesh.

5. «[Jisui], duke e ditur se Ati i kishte dhënë të gjitha në duart e Tij.» Pra, edhe vetë tradhtarin; sepse po të mos e kishte atë në duart e Tij, sigurisht s'do të mund ta përdorte ashtu si donte. Kështu, tradhtari tashmë i ishte tradhtuar Atij që kërkonte ta tradhtonte; dhe e kreu synimin e vet të lig duke e tradhtuar, por kështu që për Atë që u tradhtua doli një e mirë që ai s'e dinte. Sepse Zoti e dinte se ç'po bënte për miqtë e Tij, dhe me durim i përdorte armiqtë e Tij; e kështu Ati i kishte dhënë të gjitha në duart e Tij: si të ligën për t'u përdorur tani, ashtu edhe të mirën për fundin e gjithçkaje. «Duke e ditur gjithashtu se prej Perëndisë kishte ardhur dhe te Perëndia po shkonte»: pa e braktisur Perëndinë kur erdhi prej Tij, as ne kur u kthye tek Ai.

6. Pra, duke i ditur këto gjëra, «ngrihet nga darka dhe hedh tej rrobat; mori një peshqir dhe u ngjesh. Pastaj derdh ujë në një legen dhe nisi t'ua lante këmbët dishepujve, e t'ua fshinte me peshqirin me të cilin ishte ngjeshur.» Duhet, shumë të dashur, ta vëmë re me kujdes qëllimin e ungjillorit; sepse, kur do të fliste për përuljen e pashoqe të Zotit, deshi që së pari të na vinte në pah madhështinë e Tij. Pikërisht për këtë thotë: «Jisui, duke e ditur se Ati i kishte dhënë të gjitha në duart e Tij, dhe se prej Perëndisë kishte ardhur e te Perëndia po shkonte.» Është pra Ai, në duart e të cilit Ati i kishte dhënë të gjitha, që tani lan jo duart e dishepujve, por këmbët e tyre; dhe pikërisht ndërsa e dinte se kishte ardhur prej Perëndisë e po shkonte te Perëndia, kreu shërbesën e një shërbëtori, jo atë të Perëndisë Zot, por të njeriut. Për këtë bën fjalë edhe shënimi paraprak që deshi të bënte për tradhtarin e Tij, i cili tashmë kishte ardhur si i tillë dhe nuk ishte i panjohur për Të; që madhështia e përuljes së Tij të shtohej edhe më, ngaqë s'e quajti nën dinjitetin e Tij t'ia lante këmbët edhe atij, duart e të cilit i parashikonte tashmë të zhytura në ligësi.

7. Po pse të çuditemi që u ngrit nga darka dhe hodhi tej rrobat, Ai që, ndonëse ishte në trajtën e Perëndisë, e zbrazi veten? Dhe pse të çuditemi që u ngjesh me një peshqir, Ai që mori mbi vete trajtën e shërbëtorit dhe u gjet në shëmbëllim njeriu? Pse të çuditemi që derdhi ujë në një legen për t'ua larë këmbët dishepujve të Tij, Ai që derdhi gjakun e Tij mbi dhé për të larë ndyrësinë e mëkateve të tyre? Pse të çuditemi që me peshqirin me të cilin ishte ngjeshur i fshiu këmbët që i kishte larë, Ai që me vetë mishin që e veshi shtroi një udhë të fortë për hapat e ungjillorëve të Tij? Vërtet, që të ngjeshte peshqirin, hodhi tej rrobat që kishte veshur; por kur e zbrazi veten [nga lavdia e Tij hyjnore] për të marrë trajtën e shërbëtorit, nuk la atë që kishte, por mori atë që s'e kishte pasur më parë. Kur do të kryqëzohej, vërtet e zhveshën nga rrobat, dhe kur vdiq e mbështollën me pëlhura liri; e gjithë ajo vuajtje e Tij është pastrimi ynë. Kur, pra, po shkonte të pësonte skajshmëritë e fundit [të poshtërimit], këtu i tregoi paraprakisht shërbimet e tij plot dashuri; jo vetëm ndaj atyre për të cilët do të duronte vdekjen, por edhe ndaj atij që kishte vendosur ta tradhtonte për vdekje. Sepse aq e madhe është dobia e përuljes njerëzore, sa edhe Madhështia Hyjnore denjoi ta lartësonte me shembullin e Vet; sepse njeriu mendjemadh do të kishte humbur përjetë, po të mos e kishte gjetur Perëndia i përulur. Sepse Biri i njeriut erdhi të kërkojë dhe të shpëtojë atë që kishte humbur. Dhe ashtu si humbi duke imituar mendjemadhësinë e mashtruesit, tani, pasi u gjet, le të imitojë përuljen e Shpenguesit.