Joani 1:32, 33

1. Po ju rrëfej, vëllezër të shenjtë: kisha frikë se të ftohtit do t'ju bënte të ftohtë për t'u mbledhur bashkë; por, meqë me këtë grumbullim kaq të dendur po dëshmoni se jeni të zjarrtë në frymë, s'kam dyshim se edhe ju jeni lutur për mua, që të jua shlyej atë që ju kam borxh. Sepse ju premtova në emër të Krishtit se, ndonëse shkurtësia e kohës na pengoi ta shtjellonim më parë, do të flisja sot përse Perëndisë i pëlqeu ta shfaqte Frymën e Shenjtë në trajtën e një pëllumbi. Që të shpjegohet kjo, na zbardhi kjo ditë; e po e shoh se, nga malli për të dëgjuar e nga përkushtimi i devotshëm, jeni mbledhur më shumë se zakonisht. Perëndia, me anë të gojës sonë, e plotësoftë pritjen tuaj. Sepse mbledhja juaj buron nga dashuria; po dashuri për çfarë? Në qoftë për ne, edhe kjo është mirë; sepse duam të na doni, por jo në veten tonë. Ngaqë ne ju duam në Krishtin, edhe ju na doni në Krishtin, e le të psherëtijë drejt Perëndisë dashuria jonë e ndërsjellë; sepse gugatja e pëllumbit është psherëtimë a rënkim.

2. Tani, në qoftë se gugatja e pëllumbit është rënkim, siç e dimë të gjithë, e pëllumbat rënkojnë nga dashuria, dëgjoni ç'thotë apostulli, e mos u çuditni që Fryma e Shenjtë deshi të shfaqej në trajtën e një pëllumbi: «Sepse ne s'dimë të lutemi si duhet», thotë, «por vetë Fryma ndërmjetëson për ne me rënkime që s'thuhen dot me fjalë.» Çfarë, pra, vëllezërit e mi? A do të themi vallë se Fryma rënkon atje ku ka lumturi të përsosur e të përjetshme me Atin e me Birin? Sepse Fryma e Shenjtë është Perëndi, ashtu si Biri i Perëndisë është Perëndi, e Ati Perëndi. E thashë «Perëndi» tri herë, por jo tri perëndi; sepse më fort është Perëndi tri herë sesa tri perëndi; ngaqë Ati, Biri e Fryma e Shenjtë janë një Perëndi: këtë e dini fort mirë. Nuk është, pra, në vetvete e me vetveten, në atë Trini, në atë lumturi, në atë qenie të tij të përjetshme, që rënkon Fryma e Shenjtë; por rënkon në ne, sepse na bën ne të rënkojmë. As është gjë e vogël që Fryma e Shenjtë na mëson të rënkojmë; sepse na bën të njohim se jemi të ardhur në një dhe të huaj, e na mëson të psherëtijmë për atdheun tonë; e pikërisht nga ai mall ne rënkojmë. Ai që e ka mirë në këtë botë, a më mirë të themi, ai që pandeh se e ka mirë, që gëzon në kënaqësinë e gjërave të mishit, në bollëkun e gjërave të përkohshme, në një lumturi të zbrazët, ka britmën e korbit; sepse britma e korbit është plot zhurmë, jo rënkim. Kurse ai që e di se ndodhet nën shtrëngimin e kësaj jete të vdekshme, shtegtar «larg Zotit», se ende s'e zotëron atë lumturi të përhershme që na është premtuar, por e ka me shpresë e do ta ketë vërtet kur Zoti të vijë haptas në lavdi, ai që erdhi më parë i fshehur në përulësi; ai, po them, që e di këtë, rënkon. E për sa kohë rënkon për këtë, bën mirë që rënkon; Fryma qe ajo që e mësoi të rënkojë; këtë mësim e mori nga pëllumbi. Shumë veta, është e vërtetë, rënkojnë për shkak të mjerimit të kësaj bote. Mund të jenë të thyer nga humbjet, a të rënduar nga ndonjë sëmundje trupore, a të mbyllur nëpër burgje, a të lidhur me zinxhirë, a të tundur mbi valët e detit, a të rrethuar nga kurthet dredharake të armiqve. Prandaj rënkojnë, por jo me rënkimin e pëllumbit, jo me dashuri për Perëndinë, jo në Frymën. Andaj, kur këta shpëtojnë prej po këtyre mundimeve, ngazëllejnë me zë të lartë, e kështu del sheshit se janë korba, jo pëllumba. Jo më kot u dërgua korbi nga arka e s'u kthye më; u dërgua pëllumbi e u kthye. Këta dy zogj dërgoi Noeu. E kishte aty korbin, e kishte edhe pëllumbin. Ajo arkë i mbante të dyja llojet; e po të ishte arka një parafigurë e Kishës, e shihni vërtet se, në përmbytjen e tanishme të botës, Kisha me domosdo i mban të dyja llojet, si korbin ashtu edhe pëllumbin. Cilët janë korbat? Ata që kërkojnë të vetat. Cilët janë pëllumbat? Ata që kërkojnë ato që janë të Krishtit.

3. Prandaj, kur dërgoi Frymën e Shenjtë, e shfaqi atë dukshëm në dy mënyra, me anë të një pëllumbi e me anë të zjarrit: me pëllumb mbi Zotin kur u pagëzua, me zjarr mbi dishepujt kur qenë mbledhur bashkë. Sepse, kur Zoti u ngjit në qiell pas Ngjalljes së tij, mbasi kaloi dyzet ditë me dishepujt, e kur erdhi plotësisht dita e Pentikostisë, u dërgoi Frymën e Shenjtë, siç kishte premtuar. Kështu Fryma, duke ardhur atëherë, e mbushi vendin, e së pari erdhi një ushtimë nga qielli, si e një ere të fortë që vërshon, siç lexojmë te Veprat e Apostujve, e «iu dukën», thotë, «gjuhë të ndara si prej zjarri, e u ul nga një mbi secilin prej tyre; e nisën të flisnin gjuhë të tjera, ashtu si u jepte Fryma të shpreheshin.» Këtu pamë një pëllumb duke zbritur mbi Zotin; atje, gjuhë të ndara mbi dishepujt e mbledhur: te i pari tregohet thjeshtësia; te i dyti, zjarrmia. Ka nga ata që quhen të thjeshtë, kur në të vërtetë janë veç përtacë; i quajnë të thjeshtë, po ata janë vetëm të ngathët. I tillë s'ishte Stefani, plot me Frymën e Shenjtë: ishte i thjeshtë, sepse s'i bënte keq askujt; ishte i zjarrtë, sepse qortonte të paperëndishmit. Sepse s'heshti para hebrenjve. Të tijat janë ato fjalë të zjarrta: «O ju qafëfortë e të parrethprerë në zemër e në veshë, gjithnjë i kundërviheni Frymës së Shenjtë.» Vrull i madh; por është pëllumbi pa vrer që tërbohet. E që ta dini se ishte i ashpër pa vrer, shihni si, sapo dëgjuan këto fjalë, ata që ishin korbat menjëherë kapën gurë e u sulën të gjithë bashkë mbi këtë pëllumb. Nisin ta gjuajnë me gurë Stefanin; e ai që pak më parë vloi e ndriti nga zjarri i frymës, që sikur u vërsul kundër armiqve e, si njeri plot rrëmbim, i sulmoi me fjalë kaq të flakta e të zjarrta si ato që dëgjuat, «O ju qafëfortë e të parrethprerë në zemër e në veshë». Aq flakë ishin ato fjalë, sa kushdo që i dëgjonte mund të pandehte se Stefani, po t'i jepej leje, do t'i zhbënte ata në çast. Por ai vetë, kur gurët e hedhur nga duart e tyre e arritën, me gjunjë të përkulur thotë: «Zot, mos ua ngarko këtë mëkat.» Ai iu përmbajt fort njësisë së pëllumbit. Sepse Mësuesi i tij, mbi të cilin zbriti pëllumbi, e kishte bërë të njëjtën gjë para tij; ai që, ndërsa varej në kryq, tha: «Atë, fali ata, sepse s'dinë ç'bëjnë.» Prandaj me anë të pëllumbit tregohet se ata që shenjtërohen nga Fryma duhet të jenë pa dredhi; e që thjeshtësia e tyre të mos mbetet e ftohtë, na e tregon zjarri. As le t'ju shqetësojë që gjuhët qenë të ndara; sepse gjuhët janë të ndryshme, e prandaj pamja qe e gjuhëve të ndara. «Gjuhë të ndara», thotë, «si prej zjarri, e u ul nga një mbi secilin prej tyre.» Ka larmi gjuhësh, por larmia e gjuhëve nuk sjell përçarje. Mos u trembni nga ndarja te gjuhët e ndara; te pëllumbi njihni njësinë.

4. Në këtë mënyrë, pra, duhej të shfaqej Fryma e Shenjtë kur zbriti mbi Zotin, që secili të kuptonte se, po të ketë Frymën e Shenjtë, duhet të jetë i thjeshtë si pëllumbi, të ketë paqe të vërtetë me vëllezërit e tij, atë paqe që e shenjojnë puthjet e pëllumbave. Edhe korbat i kanë puthjet e tyre; por te korbat është paqe e rreme, te pëllumbi paqe e vërtetë. Prandaj s'duhet dëgjuar kushdo që thotë «Paqja me ju», sikur të ishte pëllumb. Si dallohen, pra, puthjet e korbave nga ato të pëllumbave? Korbat puthin, por copëtojnë; natyra e pëllumbave s'di të copëtojë. Aty, pra, ku ka copëtim, s'ka paqe të vërtetë në puthje. Paqe të vërtetë kanë ata që s'e kanë copëtuar Kishën. Korbat ushqehen me coftina, jo kështu pëllumbi; ai rron me frytet e dheut, ushqimi i tij është i pafajshëm. Kjo, vëllezër, është vërtet për t'u admiruar te pëllumbi. Harabelët janë zogj shumë të vegjël, po prapë të paktën vrasin mizat. Pëllumbi s'bën gjë të tillë, sepse s'ushqehet me atë që është e ngordhur. Ata që e kanë copëtuar Kishën ushqehen me të vdekurit. Perëndia është i fuqishëm; le të lutemi që ata që gllabërohen prej tyre, e as që e vënë re, të kthehen sërish në jetë. Shumë veta e pranojnë se vërtet kthehen në jetë, sepse, kur vijnë, ne për ditë gëzojmë bashkë me ta në emër të Krishtit. Jini të thjeshtë, por vetëm në atë mënyrë që të jeni edhe të zjarrtë, e le të jetë zjarrmia juaj në gjuhët tuaja. Mos heshtni, flitni me gjuhë të flakta, ndizni ata që janë të ftohtë.

5. Sepse përse, vëllezërit e mi? Cili s'e sheh atë që ata s'e shohin? E s'ka çudi; sepse ata që s'duan të kthehen prej andej janë tamam si korbi që u dërgua nga arka. Sepse cili s'e sheh atë që ata s'e shohin? Janë mosmirënjohës edhe ndaj vetë Frymës së Shenjtë. Ja, pëllumbi zbriti mbi Zotin, mbi Zotin kur u pagëzua: e atëherë u shfaq ajo Trini e shenjtë dhe e vërtetë, që për ne është një Perëndi. Sepse Zoti doli nga uji, siç lexojmë në Ungjill: «Dhe ja, iu hapën qiejt, e ai pa Frymën duke zbritur si pëllumb, e ajo qëndroi mbi të; e menjëherë erdhi një zë: ‹Ti je Biri im i dashur, tek i cili gjeta pëlqim.›» Trinia shfaqet fare qartë: Ati te zëri, Biri te njeriu, Fryma te pëllumbi. Në këtë Trini le të shohim, siç edhe e shohim, se ku u dërguan apostujt, e sa çudi që ata njerëz nuk e shohin. Jo se vërtet s'e shohin, por se vërtet i mbyllin sytë para asaj që u përplaset drejt e në fytyrë: se ku u dërguan dishepujt në emër të Atit, të Birit e të Frymës së Shenjtë, prej atij për të cilin thuhet «Ky është ai që pagëzon». Kjo iu tha, në të vërtetë, shërbëtorëve të tij, prej atij që e ka mbajtur për vete këtë pushtet.

6. Pikërisht këtë pa Joan Pagëzori tek ai, e mësoi atë që s'e dinte. Jo se s'e dinte që ai ishte Biri i Perëndisë, a se s'e dinte që ishte Zoti, a se s'e dinte që ishte Krishti; as se s'e dinte edhe këtë, që ishte ai që do të pagëzonte me ujë e me Frymën e Shenjtë. Këtë e dinte; por që ai do ta bënte këtë ashtu që ta mbante pushtetin për vete e të mos ia kalonte asnjërit prej shërbëtorëve të tij, kjo qe ajo që mësoi te pëllumbi. Sepse mbi këtë pushtet, që Krishti e ka mbajtur vetëm për vete e s'ia ka dhënë asnjërit prej shërbëtorëve, ndonëse ka pranuar të pagëzojë me anë të shërbëtorëve; mbi këtë pushtet, po them, qëndron njësia e Kishës, që parafigurohet te pëllumbi, për të cilin thuhet: «Një është pëllumbi im, i vetmi i së ëmës.» Sepse po t'ia kalonte Zoti pushtetin shërbëtorit të tij, vëllezërit e mi, siç e thashë, do të kishte aq pagëzime sa shërbëtorë, e njësia e pagëzimit s'do të ekzistonte më.

7. Vini re, vëllezër: para se Zoti ynë Jisu Krisht të vinte për t'u pagëzuar (sepse pas pagëzimit zbriti pëllumbi, me të cilin Joani njohu diçka që i takonte veç atij, sepse iu tha: «Ai mbi të cilin do të shohësh Frymën duke zbritur si pëllumb e duke qëndruar mbi të, ai është që pagëzon me Frymën e Shenjtë»), Joani e dinte se ishte ai që pagëzon me Frymën e Shenjtë; por që kjo të ishte me këtë veçanti, që pushteti të mos i kalonte prej tij tjetrit, edhe pse ai ua jep, kjo qe ajo që mësoi atje. E nga e provojmë se Joani e dinte tashmë që Zoti do të pagëzonte me Frymën e Shenjtë, kështu që ajo çka duhet kuptuar se mësoi nga pëllumbi është kjo: që Zoti do të pagëzonte me Frymën e Shenjtë në atë mënyrë që pushteti të mos i kalonte prej tij asnjë njeriu tjetër? Nga e provojmë këtë? Pëllumbi zbriti pasi Zoti u pagëzua; por para se Zoti të vinte për t'u pagëzuar prej Joanit në Jordan, thamë se Joani e njihte, në dëshmi të atyre fjalëve ku thotë: «Ti po vjen tek unë që të pagëzohesh? Unë kam nevojë të pagëzohem prej teje.» Pra, e dinte se ishte Zoti, e dinte se ishte Biri i Perëndisë; si e provojmë se e dinte tashmë që po ai ishte që do të pagëzonte me Frymën e Shenjtë? Para se ai të vinte te lumi, ndërsa shumë njerëz vërshonin bashkë te Joani për t'u pagëzuar, ai u thotë: «Unë ju pagëzoj me ujë; por ai që vjen pas meje është më i madh se unë, e nuk jam i denjë t'i zgjidh lidhëset e sandaleve; ai do t'ju pagëzojë me Frymën e Shenjtë e me zjarr.» Këtë e dinte edhe më parë. Ç'mësoi, pra, nga pëllumbi, që të mos dalë më pas gënjeshtar (gjë që mos e mendofshim kurrë), në mos qoftë kjo: se do të kishte një veçanti të caktuar te Krishti, të tillë që, edhe pse shumë shërbëtorë, qofshin të drejtë a të padrejtë, do të pagëzonin, fuqia e pagëzimit do t'i vishej vetëm atij mbi të cilin zbriti pëllumbi, e për të cilin u tha: «Ky është ai që pagëzon me Frymën e Shenjtë»? Le të pagëzojë Pjetri, por ky është ai që pagëzon; le të pagëzojë Pavli, e prapë ky është ai që pagëzon; le të pagëzojë Juda, e përsëri ky është ai që pagëzon.

8. Sepse, po qe se shenjtëria e pagëzimit varet nga larmia e meritave të atyre që e japin, atëherë, meqë meritat janë të ndryshme, do të ketë pagëzime të ndryshme; e ai që e merr do të pandehë se sa më i mirë të duket ai prej të cilit e mori, aq më e mirë është ajo që merr. Vetë shenjtorët, kuptoni vëllezër, ata që i përkasin pëllumbit, që kanë pjesën e tyre në atë qytet të Jerusalemit, vetë të mirët brenda Kishës, për të cilët apostulli thotë: «Zoti i njeh ata që janë të tijtë», janë të pajisur me hire të ndryshme, e s'i kanë të gjithë meritat njësoj. Disa janë më të shenjtë se të tjerët, disa më të mirë se të tjerët. Prandaj, po ta marrë njëri pagëzimin, fjala vjen, prej një shenjtori të drejtë, e tjetri prej një tjetri me meritë më të vogël para Perëndisë, me shkallë më të ulët, me vetëpërmbajtje më të pakët, me jetë më të varfër, si është prapëseprapë e njëjtë, e barabartë e njësoj ajo që marrin, në mos qoftë ngaqë «Ky është ai që pagëzon»? Ashtu, pra, siç, kur pagëzimin e japin i miri e më i miri, njëri s'merr një gjë të mirë e tjetri një më të mirë; por, edhe pse shërbëtorët qenë njëri i mirë e tjetri më i mirë, ata marrin një gjë të njëjtë e të barabartë, jo një më të mirë në njërën anë e një më të keqe në tjetrën; po ashtu, kur pagëzimin e jep një njeri i keq, nga mosnjohja a nga durimi i Kishës (sepse njerëzit e këqij ose s'njihen si të tillë, ose durohen; byku durohet derisa lëmi të pastrohet krejt në fund), ajo që jepet është një, jo e ndryshme ngaqë shërbëtorët janë të ndryshëm, por e njëjtë dhe e barabartë, ngaqë «Ky është ai që pagëzon».

9. Prandaj, të dashur, le të shohim atë që ata njerëz s'duan ta shohin; jo atë që s'munden ta shohin, por atë që u vjen keq ta shohin, sikur t'u ishte mbyllur para syve. Ku u dërguan dishepujt për të pagëzuar si shërbëtorë, në emër të Atit, të Birit e të Frymës së Shenjtë? Ku u dërguan? «Shkoni», tha, «pagëzoni kombet.» Keni dëgjuar, vëllezër, si vjen ajo trashëgimi: «Kërko prej meje, e do të të jap kombet si trashëgim tënd, e skajet e dheut si zotërimin tënd.» Keni dëgjuar si «nga Sioni doli ligji, e fjala e Zotit nga Jerusalemi.» Sepse atje iu tha dishepujve: «Shkoni, pagëzoni kombet në emër të Atit, të Birit e të Frymës së Shenjtë.» U bëmë të vëmendshëm kur dëgjuam: «Shkoni, pagëzoni kombet.» Në emër të kujt? «Në emër të Atit, të Birit e të Frymës së Shenjtë.» Ky është një Perëndi; sepse s'thotë në «emrat» e Atit, të Birit e të Frymës së Shenjtë, por «në emër të Atit, të Birit e të Frymës së Shenjtë». Aty ku dëgjon një emër, është një Perëndi; ashtu si u tha për farën e Abrahamit, e apostulli Pavël e shtjellon: «Në farën tënde do të bekohen tërë kombet; nuk tha ‹në farat›, si për shumë, por si për një, e ‹në farën tënde›, që është Krishti.» Prandaj, ashtu siç deshi apostulli të të tregonte se, ngaqë atje s'thuhet «në farat», Krishti është një; po ashtu edhe këtu, kur thuhet «në emër», jo në emrat, po si atje «në farë», jo në farat, provohet se Ati, Biri e Fryma e Shenjtë janë një Perëndi.

10. Por ja, i thonë dishepujt Zotit, na thuhet në ç'emër duhet të pagëzojmë; ti na bëre shërbëtorë e na the: «Shkoni, pagëzoni në emër të Atit, të Birit e të Frymës së Shenjtë.» Po ku të shkojmë? Ku? A s'keni dëgjuar? Në trashëgiminë time. Ju pyesni: ku të shkojmë? Në atë që bleva me gjakun tim. Ku, pra? Te kombet, thotë ai. Kujtova se tha: Shkoni, pagëzoni afrikanët në emër të Atit, të Birit e të Frymës së Shenjtë. Falënderuar qoftë Perëndia, Zoti e ka zgjidhur çështjen, e pëllumbi na e ka mësuar. Falënderuar qoftë Perëndia, te kombet u dërguan apostujt; e po te kombet, atëherë te të gjitha gjuhët. Këtë e shenjoi Fryma e Shenjtë, e ndarë në gjuhë, e bashkuar te pëllumbi. Këtu gjuhët janë të ndara, atje pëllumbi i bashkon. Gjuhët e kombeve u pajtuan, ndoshta veç ajo e Afrikës s'u pajtua. Ç'mund të jetë më e qartë, vëllezërit e mi? Te pëllumbi njësia, te gjuhët bashkësia e kombeve. Sepse dikur gjuhët u përçanë nga krenaria, e atëherë nga një u bënë shumë gjuhë. Sepse pas përmbytjes disa njerëz krenarë, sikur të përpiqeshin të mbroheshin kundër Perëndisë, sikur të kishte gjë tepër të lartë për Perëndinë, a sikur gjësendi t'i jepte siguri krenarisë, ngritën një kullë, gjoja që të mos shkatërroheshin nga ndonjë përmbytje, po të vinte një më pas. Sepse kishin dëgjuar e menduar se çdo paudhësi qe fshirë nga një përmbytje; të hiqnin dorë nga paudhësia s'donin; kërkonin lartësinë e një kulle si mbrojtje kundër përmbytjes; ndërtuan një kullë të lartë. «Perëndia pa krenarinë e tyre e ua prishi qëllimin, duke bërë që të mos e kuptonin fjalën e njëri-tjetrit, e kështu gjuhët u bënë të ndryshme nga krenaria.» Në qoftë se krenaria solli larminë e gjuhëve, përulësia e Krishtit i ka bashkuar këto larmi në një. Kisha po mbledh tani atë që kishte ndarë ajo kullë. Nga një gjuhë u bënë shumë; mos u çuditni: kjo qe vepër e krenarisë. Nga shumë gjuhë bëhet një; mos u çuditni: kjo qe vepër e dashurisë. Sepse, edhe pse tingujt e gjuhëve janë të ndryshëm, në zemër thirret një Perëndi, ruhet një paqe. Si duhej, pra, të shfaqej Fryma e Shenjtë, kur shenjonte një njësi, veçse me anë të pëllumbit, që t'i thuhej Kishës të sjellë në gjendje paqeje: «Një është pëllumbi im»? Si duhej të përfaqësohej përulësia, veçse me një zog të pafajshëm e vajtues; jo me një zog krenar e ngazëllyes si korbi?

11. Por ndoshta do të thonë: Ani, meqë është pëllumb, e pëllumbi është një, pagëzimi atje s'mund të jetë veç brenda pëllumbit të vetëm. Prandaj, në qoftë se pëllumbi është me ty, a në qofsh ti vetë pëllumb, ma jep ti, kur të vij te ti, atë që s'e kam. E dini se kjo është ajo që thonë; por tani do ta shihni se s'është prej zërit të pëllumbit, por prej britmës së korbit. Sepse vini pak vesh, të dashur, e kini frikë nga dredhitë e tyre; madje ruhuni prej tyre, e dëgjoni fjalët e kundërshtarëve vetëm që t'i hidhni tej, jo që t'i gëlltitni e t'i fusni në zorrët tuaja. Bëni në këtë atë që bëri Zoti kur i dhanë pijen e hidhur: «e shijoi dhe e pështyu»; kështu edhe ju dëgjoni e hidhni tej. Ç'thonë vallë? Le të shohim. Ja, thotë, «Ti je pëllumbi.» O Kishë Katolike, ty të thuhet «Një është pëllumbi im, i vetmi i së ëmës», ty me siguri të thuhet. Prit, mos më pyet mua; provo së pari nëse mua m'u tha; po të ishte thënë për mua, do ta dëgjoja menjëherë. «Ty», thotë, «të është thënë.» Përgjigjem, me zërin e Kishës Katolike: «Mua.» E kjo përgjigje, vëllezër, ndonëse jehoi vetëm nga goja ime, jehoi, siç besoj, edhe nga zemrat tuaja, e të gjithë e pohuam bashkë: po, Kishës Katolike iu tha «Një është pëllumbi im, i vetmi i së ëmës». Jashtë këtij pëllumbi, shton ai, s'ka pagëzim: unë u pagëzova jashtë këtij pëllumbi, prandaj s'kam pagëzim; e po s'pata pagëzim, përse s'ma jep ti kur vij te ti?

12. Edhe unë do të bëj pyetje; e le ta lëmë tani mënjanë hetimin se kujt iu tha kjo, «Një është pëllumbi im, i vetmi i së ëmës»; ende po hetojmë; iu tha ose mua ose ty; le ta shtyjmë pyetjen se kujt iu tha. Kjo është ajo që pyes: në qoftë se pëllumbi është i thjeshtë, i pafajshëm, pa vrer, i qetë në puthjet e tij, jo i egër me kthetrat, po pyes a i përkasin gjymtyrëve të këtij pëllumbi lakmitarët, grabitqarët, dinakët, të dehurit, të poshtrit? A janë gjymtyrë të këtij pëllumbi? Larg qoftë mendimi, thotë ai. E kush do ta thoshte vërtet këtë, vëllezër? Të mos flas për tjetër, po të përmend vetëm grabitqarët, gjymtyrë të skifterit mund të jenë, jo gjymtyrë të pëllumbit. Qiftat kapin e plaçkitin, po ashtu skifterët, po ashtu korbat; pëllumbat s'plaçkitin as s'copëtojnë, prandaj ata që rrëmbejnë e vjedhin s'janë gjymtyrë të pëllumbit. A s'kishte qoftë edhe një grabitqar mes jush? Përse mbetet i vlefshëm pagëzimi që, në këtë rast, e dha skifteri, jo pëllumbi? Përse s'pagëzoni sërish mes jush pas grabitësve, pas kurorëshkelësve, pas të dehurve? Përse s'pagëzoni sërish pas koprracëve mes jush? A janë të gjithë këta gjymtyrë të pëllumbit? Aq shumë e çnderoni pëllumbin tuaj, sa i bëni gjymtyrë të tij ata që kanë natyrën e shkabës. Ç'themi, pra, vëllezër? Ka të këqij e të mirë në Kishën Katolike, kurse te ata veç të këqij. Por ndoshta e them këtë me ndjenjë armiqësore: le të shqyrtohet edhe kjo më pas. Ata vetë, sigurisht, thonë se mes tyre ka të mirë e të këqij; sepse, po të pohonin se kanë vetëm të mirë, le ta besojnë të vetët, e unë nënshkruaj. Te ne, le të thonë, s'ka veçse njerëz të shenjtë, të drejtë, të dëlirë, të përmbajtur; s'ka kurorëshkelës, s'ka fajdexhinj, s'ka mashtrues, s'ka betues të rremë, s'ka pijanecë; le ta thonë këtë, sepse s'u vë veshin gjuhëve të tyre, po u prek zemrat. Por, meqë ata njihen mirë nga ne, e nga ju, e nga të vetët, ashtu si njiheni edhe ju si nga vetja në Kishën Katolike, ashtu edhe nga ata, as le t'i qortojmë ne, as le ta lëvdojnë veten ata. E pranojmë se në Kishë ka të mirë e të këqij, por si kokrra e byku. Ndonjëherë ai që pagëzohet nga kokrra është byk, e ai që pagëzohet nga byku është kokërr. Përndryshe, po të vlejë pagëzimi i atij që pagëzohet nga kokrra, e i atij që pagëzohet nga byku jo, atëherë s'është e vërtetë se «Ky është ai që pagëzon». Por, në qoftë e vërtetë se «Ky është ai që pagëzon», atëherë ajo që jepet nga byku vlen, e ai pagëzon po njësoj si pëllumbi. Sepse njeriu i keq (që e jep pagëzimin) s'është pëllumbi, as i përket gjymtyrëve të pëllumbit, as mund të pohohet kurrsesi se është i tillë, as te ne në Kishën Katolike, as te ata, po të pohojnë se Kisha e tyre është pëllumbi. Ç'duhet të kuptojmë, pra, vëllezër? Meqë është e qartë, e njohur për të gjithë, e ata duhet ta pranojnë, sado kundër dëshirës së tyre, se, kur te ata njerëzit e këqij japin pagëzim, ai s'jepet sërish pas atyre të këqijve; e edhe te ne, kur të këqijtë japin pagëzim, ai s'jepet sërish pas tyre. Pëllumbi s'pagëzon pas korbit; përse, pra, do të pagëzonte korbi pas pëllumbit?

13. Vështroni, të dashur, përse u tregua edhe diçka me anë të pëllumbit, domethënë pëllumbi, Fryma e Shenjtë në trajtën e një pëllumbi, i erdhi Zotit kur po pagëzohej e qëndroi mbi të, ndërsa nga ardhja e pëllumbit Joani mësoi këtë: se te Zoti banonte një fuqi që i takonte veç atij, për të pagëzuar? Sepse pikërisht me këtë fuqi që i takonte veç atij, siç e thashë, u sigurua paqja e Kishës. E prapë mund të ndodhë që dikush ta ketë pagëzimin jashtë pëllumbit; por që ai pagëzim jashtë pëllumbit t'i bëjë mirë, është e pamundur. Vështroni, të dashur, e kuptoni ç'them, sepse me këtë mashtrim ata i largojnë nga udha ata vëllezër tanët që janë të ngathët e të ftohtë. Le të jemi më të thjeshtë e më të zjarrtë. Ja, thonë ata, a e mora, apo jo? Përgjigjem: E more. Ani, po e mora, s'ka gjë që të më japësh ti; jam i sigurt, qoftë edhe me dëshminë tënde. Sepse unë pohoj se e mora, e edhe ti e rrëfen se e mora. Jam i sigurt me rrëfimin e të dyve; ç'më premton, pra? Përse do të më bëje katolik, kur s'do të më jepje asgjë më tepër, meqë rrëfen se unë tashmë e kam marrë atë që pohon se e zotëron ti vetë? Por kur unë them: Eja tek unë, them se ti s'e zotëron, ndonëse rrëfen se unë e zotëroj. Përse thua ti: Eja tek unë?

14. Pëllumbi na mëson. Nga koka e Zotit ai përgjigjet e thotë: Ti e ke pagëzimin, por dashurinë me të cilën unë rënkoj s'e ke. Si kështu, thotë ai, e kam pagëzimin, e s'kam dashuri? I kam misteret, e s'kam dashuri? Mos bërtit: më trego si mund të ketë dashuri ai që e ndan njësinë? Unë, thotë ai, e kam pagëzimin. E ke; por ai pagëzim, pa dashuri, s'të vlen asgjë; sepse pa dashuri ti s'je asgjë. Vetë pagëzimi, edhe te ai që s'është asgjë, s'është asgjë. Pagëzimi, vërtet, është diçka, po, diçka e madhe, për hir të atij për të cilin thuhet: «Ky është ai që pagëzon.» Por, që të mos pandehësh se ajo që është e madhe mund të të vlejë ndopak, po të mos jesh në njësi, pasi ai u pagëzua zbriti pëllumbi, sikur të linte të kuptohej: Po të kesh pagëzim, ji te pëllumbi, që të mos mbetet pa vlejtur ajo që ke. Eja, pra, te pëllumbi, themi ne; jo që të nisësh të kesh atë që s'e kishe më parë, por që ajo që kishe të nisë të të vlejë. Sepse jashtë e kishe pagëzimin për shkatërrim; po ta kesh brenda, nis të të vlejë për shpëtim.

15. Sepse pagëzimi jo vetëm që s'të vlejti, por madje të dëmtoi. Edhe gjërat e shenjta mund të dëmtojnë. Te të mirët, vërtet, gjërat e shenjta janë për shpëtim; te të këqijtë, për dënim. Sepse e dimë me siguri, vëllezër, ç'marrim, e ajo që marrim është gjithsesi e shenjtë, e askush s'thotë se s'është: e ç'thotë apostulli? «Kush ha e pi padenjësisht, ha e pi dënim për veten.» Ai s'thotë se vetë gjëja është e keqe, por se njeriu i keq, duke e marrë keq, e merr për dënim gjënë e mirë që merr. A qe e keqe ajo kafshatë që Zoti ia dha Judës? Larg qoftë. Mjeku s'do të jepte helm; shëndet dha mjeku; por, duke e marrë padenjësisht, ai që e mori, pa qenë në paqe, e mori për shkatërrim. Kështu edhe ai që pagëzohet. E kam (pagëzimin), thotë ai, për vete. E ke, e pranoj. Ki kujdes të madh për atë që ke; pikërisht nga ajo që ke do të dënohesh. Përse? Sepse e ke atë që i përket pëllumbit jashtë pëllumbit. Po ta kesh atë që është e pëllumbit brenda pëllumbit, je i sigurt. Merr me mend se je ushtar: po ta kesh damkën e komandantit tënd brenda rreshtave, shërben i sigurt; por po ta kesh jashtë kufijve, jo vetëm që ajo damkë s'do të të vlejë për shërbim, por madje do të ndëshkohesh si dezertor. Eja, pra, eja, e mos thuaj: E kam tashmë, më mjafton. Eja; pëllumbi po të thërret, po të thërret me psherëtimën e tij. Vëllezërit e mi, juve po ju them: thirrni me rënkim, jo me grindje; thirrni me lutje, me ftesë, me agjërim; le ta kuptojnë nga dashuria juaj se ju vjen keq për ta. S'kam dyshim, vëllezërit e mi, se, po të shohin hidhërimin tuaj, do të mahniten e do të kthehen sërish në jetë. Eja, pra, eja; mos ki frikë; ki frikë po s'erdhe; jo, mos ki frikë, po më mirë vajto veten. Eja, do të gëzosh po të vish; do të rënkosh, vërtet, në shtrëngimet e shtegtimit tënd, por do të gëzosh në shpresë. Eja atje ku është pëllumbi, të cilit iu tha: «Një është pëllumbi im, i vetmi i së ëmës.» A s'e sheh pëllumbin e vetëm mbi kokën e Krishtit, a s'i sheh gjuhët nëpër tërë botën? Është e njëjta Frymë me anë të pëllumbit e me anë të gjuhëve: po të jetë me anë të pëllumbit e njëjta Frymë, e me anë të gjuhëve po ajo Frymë, atëherë Fryma e Shenjtë iu dha tërë botës, e prej asaj Fryme ti e ke prerë veten, që të krakëllish me korbin, jo që të psherëtish me pëllumbin. Eja, pra.

16. Por ndoshta je i shqetësuar e thua: U pagëzova jashtë; kam frikë se mos jam fajtor prandaj, që u pagëzova jashtë. Tashmë po nis ta kuptosh se ç'ke për të vajtuar. Thua drejt se je fajtor, jo ngaqë e more, por ngaqë e more jashtë. Mbaje, pra, atë që more; ndreqe mënyrën si e more jashtë. More atë që është e pëllumbit jashtë pëllumbit. Ja ku të thuhen dy gjëra: More, dhe, Jashtë pëllumbit e more. Që more, e miratoj; që more jashtë, s'e miratoj. Mbaje, pra, atë që more; s'ndryshohet, po njihet: është damka e mbretit tim, s'do ta përdhos. Do ta ndreq dezertorin, s'do ta ndërroj damkën.

17. Mos u mburr me pagëzimin tënd ngaqë unë e quaj pagëzim të vërtetë. Ja, unë them se është kështu; tërë Kisha Katolike thotë se është kështu; pëllumbi e vështron, e njeh, e rënkon ngaqë e ke jashtë; sheh aty atë që mund ta njohë, sheh edhe atë që mund ta ndreqë. Është pagëzim i vërtetë, eja. Mburresh se është i vërtetë, e prapë s'do të vish? Po ç'të themi për të ligjtë, që s'i përkasin pëllumbit? Të thotë pëllumbi: Po ata të ligjtë, ndër të cilët rënkoj (e me domosdo më duhet të rënkoj mes tyre), që s'u përkasin gjymtyrëve të mia, a s'e kanë edhe ata atë me të cilën ti mburresh se e ke? A s'e kanë pagëzimin shumë të dehur? A s'e kanë shumë lakmitarë? A s'e kanë shumë idhujtarë, e, ç'është më keq, që janë të tillë fshehurazi? A s'u drejtohen paganët, a të paktën s'u drejtoheshin, haptas idhujve? E tani të krishterë fshehtas kërkojnë fallxhorë e pyesin astrologë. E megjithatë këta e kanë pagëzimin; por pëllumbi rënkon mes korbave. Përse, pra, mburresh që e ke? Këtë që ke, e ka edhe njeriu i lig. Ki ti përulësi, dashuri, paqe; ki ti të mirën që ende s'e ke, që të të vlejë e mira që ke.

18. Sepse atë që ke ti, e pati edhe Simoni magjistar: dëshmojnë Veprat e Apostujve, ai libër kanonik që duhet lexuar në Kishë çdo vit. E dini se çdo vit, në stinën pas Mundimit të Zotit, lexohet ai libër, ku është shkruar si u kthye apostulli, e nga përndjekës u bë predikues; edhe si, në ditën e Pentikostisë, u dërgua Fryma e Shenjtë në gjuhë të ndara si prej zjarri. Atje lexojmë se në Samari shumë veta besuan me anë të predikimit të Filipit: e ai kuptohet të ketë qenë ose një nga apostujt, ose një nga dhjakonët; sepse atje lexojmë se u dorëzuan shtatë dhjakonë, mes të cilëve është edhe emri i Filipit. Pra, me anë të predikimit të Filipit samaritanët besuan; Samaria nisi të mbushej me besimtarë. Ky Simon magjistari ishte aty. Me artet e tij magjike e kishte trullosur aq shumë popullin, sa e pandehnin fuqinë e Perëndisë. I mahnitur, megjithatë, nga shenjat që bënte Filipi, besoi edhe ai; por si besoi, e provuan ngjarjet që erdhën më pas. E Simoni u pagëzua edhe ai. Apostujt, që ishin në Jerusalem, e dëgjuan këtë. Pjetri e Joani u dërguan te ata në Samari; gjetën shumë të pagëzuar; e, meqë asnjëri prej tyre s'e kishte marrë ende Frymën e Shenjtë (në atë mënyrë siç zbriti ajo atëherë, kështu që ata mbi të cilët vinte Fryma e Shenjtë të flisnin gjuhë, si shenjë e qartë se do të besonin kombet), vunë duart mbi ta, duke u lutur për ta, e ata morën Frymën e Shenjtë. Ky Simon, që s'ishte pëllumb, por korb në Kishë, sepse kërkonte të vetat, jo ato që janë të Jisu Krishtit, e prandaj e donte fuqinë që ishte te të krishterët më shumë se drejtësinë, Simoni, po them, pa se Fryma e Shenjtë jepej me vënien e duarve të apostujve (jo se jepej prej tyre, por si përgjigje ndaj lutjeve të tyre), e u tha atyre: «Sa para doni t'ju jap, që edhe me vënien e duarve të mia të jepet Fryma e Shenjtë? E Pjetri i tha: ‹Le të humbasë paraja jote bashkë me ty, sepse mendove se dhurata e Perëndisë blihet me para.›» Kujt ia tha: «Le të humbasë paraja jote bashkë me ty»? Padyshim njërit që ishte pagëzuar. Pagëzimin e kishte tashmë; por s'iu ngjit gjirit të pëllumbit. Kupto se s'u ngjit; vëru vesh vetë fjalëve të apostullit Pjetër, sepse ai vazhdon: «Ti s'ke pjesë as short në këtë besim, sepse po të shoh se je në vrerin e hidhërimit.» Pëllumbi s'ka vrer; Simoni kishte, e prandaj u nda nga gjiri i pëllumbit. Ç'i vlejti pagëzimi? Prandaj mos u mburr me pagëzimin tënd, sikur ai vetë të mjaftonte për shpëtimin tënd. Mos u zemëro, hidhe tej vrerin, eja te pëllumbi. Këtu do të të vlejë ajo që jashtë jo vetëm s'të vlejti, por madje të dëmtoi.

19. As mos thuaj: S'do të vij, ngaqë u pagëzova jashtë. Prandaj, nis të kesh dashuri, nis të kesh fryt, le të gjendet fryt te ti, e pëllumbi do të të fusë brenda. Këtë e gjejmë në Shkrimin e Shenjtë. Arka u bë prej druri të pakalbshëm. Trarët e pakalbshëm janë shenjtorët, besimtarët që i përkasin Krishtit. Sepse, ashtu si në tempull gurët e gjallë prej të cilëve ai ndërtohet thuhet se janë njerëz besimtarë, po ashtu trarët e pakalbshëm janë ata që qëndrojnë në besim. Në po atë arkë, pra, trarët ishin të pakalbshëm. Tani arka është Kisha, aty pagëzon pëllumbi; sepse arka mbahej mbi ujë, trarët e pakalbshëm u pagëzuan brenda. Gjejmë se disa trarë u pagëzuan jashtë, si tërë pemët që ishin në botë. Megjithatë uji ishte i njëjti, jo lloj tjetër; i tërë kishte ardhur nga qielli, a nga humnerat e burimeve. Ishte po ai ujë në të cilin u pagëzuan trarët e pakalbshëm që ishin në arkë, e në të cilin u pagëzuan trarët që ishin jashtë. U dërgua pëllumbi e në fillim s'gjeti prehje për këmbët e tij; u kthye në arkë, sepse gjithçka ishte plot me ujë, e parapëlqeu të kthehej sesa të ripagëzohej. Por korbi u dërgua para se të thahej uji. I ripagëzuar, s'deshi të kthehej, e ngordhi në ato ujëra. Perëndia e largoftë prej nesh atë vdekje korbi. Sepse përse s'u kthye korbi, veçse ngaqë e mori uji? Por, nga ana tjetër, pëllumbi, pa gjetur prehje për këmbët e tij, ndërsa uji i thërriste nga çdo anë: «Eja, eja, zhytu këtu», ashtu si këta heretikë thërrasin: «Eja, eja, këtu e ke», pëllumbi, pa gjetur prehje për këmbët e tij, u kthye në arkë. E Noeu e dërgoi për të dytën herë, ashtu si arka ju dërgon ju që t'u flisni atyre; e ç'bëri pëllumbi më pas? Meqë kishte jashtë trarë të pagëzuar, solli në arkë një degë ulliri. Ajo degë kishte edhe gjethe edhe fryt. Le të mos ketë te ti vetëm fjalë, as vetëm gjethe; le të ketë fryt, e kthehesh në arkë, jo prej vetes, po pëllumbi të thërret sërish. Rënkoni ju atje jashtë, që t'i thërrisni ata sërish brenda.

20. Për më tepër, sa për këtë fryt të ullirit, po të shqyrtohet çështja, do të gjeni ç'ishte. Fryti i ullirit shenjon dashurinë. Si e provojmë këtë? Ashtu si vaji s'mbahet poshtë nga asnjë lëng, por, duke shpërthyer nëpër të gjitha, ngrihet e u del sipër; po ashtu edhe dashuria s'mund të shtypet në fund, por me domosdo shfaqet sipër. Prandaj apostulli thotë për të: «Po ju tregoj një udhë shumë më të lartë.» Meqë thamë për vajin se u del sipër lëngjeve të tjera, e që të mos kujtohet se kjo s'ka të bëjë me dashurinë, apostulli tha «Po ju tregoj një udhë shumë më të lartë». Le të dëgjojmë ç'vjen më pas. «Në flitsha gjuhët e njerëzve e të engjëjve, por s'kam dashuri, u bëra si bronz që kumbon a si cimbal që tringëllon.» Shko tani, o Donat, e bërtit: «Jam gojëtar»; shko tani, e bërtit: «Jam i ditur». Sa gojëtar? Sa i ditur? A ke folur me gjuhët e engjëjve? E prapë, edhe sikur të flisje me gjuhët e engjëjve, pa pasur dashuri, do të dëgjoja veç bronz që kumbon e cimbale që tringëllojnë. Dua diçka të fortë; le të gjej fryt mes gjetheve; le të mos ketë veç fjalë, le ta kenë ullirin, le të kthehen në arkë.

21. Por unë e kam misterin, do të thuash. Thua të vërtetën; misteri është hyjnor; e ke pagëzimin, e këtë e rrëfej. Por ç'thotë apostulli? «Edhe sikur të njoh të gjitha misteret e të kem profeci e gjithë besimin, sa të lëviz malet»; po të thuash ti kështu: «Besoj; më mjafton.» Por ç'thotë Jakovi? «Djajtë besojnë e dridhen.» Besimi është i fuqishëm, por pa dashuri s'vlen asgjë. Djajtë e rrëfyen Krishtin. Prandaj nga të besuarit, e jo nga të dashuruarit, thanë: «Ç'kemi ne me ty?» Kishin besim, por jo dashuri; prandaj ishin djaj. Mos u mburr me besimin; deri këtu je në një shkallë me djajtë. Mos i thuaj Krishtit: Ç'kam unë me ty? Sepse njësia e Krishtit të flet ty. Eja, mëso paqen, kthehu në gjirin e pëllumbit. U pagëzove jashtë; ki fryt, e kthehesh në arkë.

22. Por ti thua: «Përse na kërkoni, po qemë njerëz të këqij?» Që të bëheni të mirë. Arsyeja pse ju kërkojmë është se jeni të këqij; sepse, po të mos ishit të këqij, do t'ju kishim gjetur e s'do t'ju kërkonim. Ai që është i mirë, tashmë është gjetur; ai që është i keq, kërkohet ende. Prandaj po ju kërkojmë; kthehuni në arkë. «Por unë e kam pagëzimin tashmë.» «Edhe sikur të njoh të gjitha misteret e të kem profeci e gjithë besimin, sa të lëviz malet, por s'kam dashuri, s'jam asgjë.» Le të shoh fryt atje; le të shoh ullirin atje, e thirresh sërish në arkë.

23. Po ti ç'thua? «Ja, ne vuajmë shumë të këqija.» Ah, sikur t'i vuanit këto për Krishtin, jo për nderin tuaj! Dëgjoni ç'vjen më pas: Ata, vërtet, ndonjëherë mburren, sepse japin shumë lëmoshë, u japin të varfërve; sepse vuajnë mundime: por është për Donatin, jo për Krishtin. Shqyrto si vuan; sepse, po të vuash për Donatin, është për një njeri krenar: s'je te pëllumbi po të vuash për Donatin. Donati s'ishte miku i Dhëndrit; sepse, po të ishte, do të kërkonte lavdinë e Dhëndrit, jo të vetën. Shih mikun e Dhëndrit duke thënë: «Ky është ai që pagëzon.» Ai, për të cilin ti vuan, s'ishte miku i Dhëndrit. S'ke rrobën e dasmës; e po erdhe në gosti, do të të nxjerrin jashtë derës; madje, tashmë je nxjerrë jashtë derës, e prandaj je i mjerë: kthehu më në fund, e mos u mburr. Dëgjo ç'thotë apostulli: «Edhe sikur t'ua shpërndaj tërë të mirat e mia të varfërve e ta jap trupin tim që të digjet, por s'kam dashuri.» Shih ç'nuk ke. «Edhe sikur», thotë, «ta jap trupin tim që të digjet»; e madje, për emrin e Krishtit; por, meqë ka shumë veta që e bëjnë këtë me mburrje, jo me dashuri, prandaj: «Edhe sikur ta jap trupin tim që të digjet, e s'kam dashuri, s'më vlen asgjë.» Me dashuri e bënë këtë ata dëshmorë që vuajtën në kohën e përndjekjes; kurse këta njerëz e bëjnë nga kotësia e krenaria e tyre; sepse, pa qenë ndonjë përndjekës, hidhen kokëposhtë drejt shkatërrimit. Eja, pra, që të kesh dashuri. «Por ne i kemi dëshmorët tanë.» Ç'dëshmorë? S'janë pëllumba; prandaj u përpoqën të fluturonin e ranë nga shkëmbi.

24. E shihni, pra, vëllezërit e mi, se çdo gjë dëshmon kundër tyre, tërë faqet hyjnore, tërë profecia, i gjithë Ungjilli, tërë letrat apostolike, çdo psherëtimë e pëllumbit, e prapë ata s'zgjohen, s'çohen ende nga gjumi i tyre. Por, në qoftë se ne jemi pëllumbi, le të rënkojmë, le të ngulmojmë, le të shpresojmë; dhembshuria e Perëndisë do të jetë me ju, që zjarri i Frymës së Shenjtë të flakërojë në thjeshtësinë tuaj; e ata do të vijnë. S'duhet dëshpërim; lutuni, predikoni, doni; Zoti ka fuqi për gjithçka. Tashmë po nisin ta ndiejnë turpin e tyre; shumë veta e kanë ndier e janë skuqur; Krishti do të ndihmojë, që edhe të tjerët ta ndiejnë. Sidoqoftë, vëllezërit e mi, të paktën le të mbetet atje veç byku; le të mblidhet bashkë tërë kokrra; le të kthehet në arkë me anë të pëllumbit çdo gjë që ka dhënë fryt mes tyre.

25. Kur s'u mbetet gjë tjetër, çfarë ngrenë tani kundër nesh, pa gjetur ç'të thonë? Na i kanë marrë shtëpitë, na i kanë marrë pronat. Nxjerrin përpara testamente. «Ja, Gai Seu i fali një pronë kishës që drejtonte Faustini.» Peshkop i cilës kishë ishte Faustini? Ç'është kisha? Kishës që drejtonte Faustini, tha ai. Por Faustini s'drejtonte një kishë, po një sekt. Pëllumbi, megjithatë, është Kisha. Përse bërtitni? Ne s'kemi përpirë shtëpi; le t'i ketë pëllumbi. Le të hetohet cili është pëllumbi, e le t'i ketë ai. Sepse e dini, vëllezërit e mi, se ato shtëpitë e tyre s'janë të Agustinit; e po s'e ditët, e pandehët se unë kënaqem me zotërimin e tyre, Perëndia e di, po, e di gjykimin tim për ato prona, e madje ç'vuaj në atë çështje; Ai e di rënkimin tim, meqë ka pranuar të më japë diçka nga pëllumbi. Ja ku janë ato prona; me ç'të drejtë e ngre pretendimin tënd mbi to? Me të drejtë hyjnore, apo njerëzore? Le të përgjigjen: Të drejtën hyjnore e kemi në Shkrimet, të drejtën njerëzore në ligjet e mbretërve. Me ç'të drejtë e zotëron çdo njeri atë që zotëron? A s'është me të drejtë njerëzore? Sepse, me të drejtë hyjnore: «I Zotit është dheu e gjithçka që ka.» Të varfrin e të pasurin Perëndia i bëri nga i njëjti baltë; i njëjti dhe i mban njësoj të varfrin e të pasurin. Por me të drejtë njerëzore njëri thotë: Kjo pronë është imja, kjo shtëpi është imja, ky shërbëtor është imi. Me të drejtë njerëzore, pra, do të thotë me të drejtën e perandorëve. Përse kështu? Sepse Perëndia ua ka shpërndarë njerëzve pikërisht këto të drejta njerëzore me anë të perandorëve e të mbretërve të kësaj bote. Doni t'i lexojmë ligjet e perandorëve e të veprojmë me pronat sipas këtyre ligjeve? Po të doni ta keni zotërimin tuaj me të drejtë njerëzore, le t'i lexojmë ligjet e perandorëve; le të shohim a duan ata që heretikët të zotërojnë ndonjë gjë. Po ç'më duhet mua perandori? thua ti. Është me të drejtën që vjen prej tij që ti e zotëron tokën. Ose hiqi të drejtat e krijuara nga perandorët, e atëherë kush do të guxojë të thotë: Ajo pronë është imja, a ai skllav është imi, a kjo shtëpi është imja? Por, në qoftë se, për t'i zotëruar këto gjëra, njerëzit kanë marrë të drejta që rrjedhin prej mbretërve, a doni t'i lexojmë ligjet, që të gëzoheni po të keni qoftë edhe një kopsht të vetëm, e t'ia dini për detyrë veç mëshirës së pëllumbit që ju lejohet të mbeteni në zotërim qoftë edhe atje? Sepse ka për t'u lexuar ligje të mirënjohura, në të cilat perandorët kanë urdhëruar që ata që, duke qenë jashtë bashkësisë së Kishës Katolike, ia vënë vetes emrin e të krishterëve e s'duan të adhurojnë në paqe Autorin e paqes, të mos guxojnë të zotërojnë asgjë në emër të Kishës.

26. Po ç'punë kemi ne me perandorin? Por e thashë tashmë se po flasim për të drejtën njerëzore. E prapë apostulli do që t'u bindemi mbretërve, do që t'i nderojmë mbretërit, e tha: «Nderoni mbretin.» Mos thuaj: Ç'punë kam unë me mbretin? sepse në atë rast, ç'punë ke ti me zotërimin? Është me anë të të drejtave që rrjedhin prej mbretërve që gëzohen pronat. The: Ç'punë kam unë me mbretin? Mos thuaj, pra, se pronat janë të tuat; sepse pikërisht te ato të drejta njerëzore, me të cilat njerëzit i gëzojnë pronat e tyre, i ke lidhur ato. Por unë kam të bëj me të drejtën hyjnore, thotë ai. Ani, le ta lexojmë Ungjillin; le të shohim gjer ku shtrihet Kisha Katolike e Krishtit, mbi të cilin zbriti pëllumbi, që mësoi: «Ky është ai që pagëzon.» Në ç'mënyrë, pra, mund të zotërojë me të drejtë hyjnore ai që thotë «Unë pagëzoj», ndërsa pëllumbi thotë «Ky është ai që pagëzon», ndërsa Shkrimi thotë «Një është pëllumbi im, i vetmi i së ëmës»? Përse e keni copëtuar pëllumbin? Madje, më mirë të themi, keni copëtuar brendësitë tuaja, sepse, ndërsa ju vetë jeni bërë copë-copë, pëllumbi mbetet i tërë. Prandaj, vëllezërit e mi, në qoftë se, të përzënë nga çdo anë, s'kanë ç'të thonë, unë do t'u them ç'të bëjnë: le të vijnë në Kishën Katolike, e bashkë me ne do të kenë jo vetëm dheun, por edhe Atë që bëri qiellin e dheun.