Joani 15:23

1. Zoti thotë, siç sapo e dëgjuat, «Ai që më urren mua, urren edhe Atin tim.» E megjithatë, pak më parë kishte thënë: «Këto do t'jua bëjnë, sepse nuk e njohin Atë që më dërgoi.» Lind, pra, një pyetje që s'mund të lihet pas dore: si mund të urrejnë dikë që nuk e njohin? Sepse, në qoftë se ajo që ata pandehin ose besojnë për Të nuk është Perëndia ashtu siç është vërtet, por diçka tjetër, nuk di se çfarë, dhe pikërisht këtë urrejnë, atëherë me siguri nuk urrejnë vetë Perëndinë, por atë që sajojnë në dyshimin e tyre të gabuar ose në besimin e tyre të pabazuar. Kurse, po ta mendojnë Atë ashtu siç është vërtet, si mund të thuhet se nuk e njohin? Vërtet, me njerëzit mund të ndodhë që shpesh të duam ata që s'i kemi parë kurrë; dhe, anasjelltas, po aq mund të ndodhë t'i urrejmë ata që s'i kemi parë kurrë. Të zëmë, fjala që përhapet për ndonjë predikues, qoftë e mirë a e keqe, na shtyn, jo pa arsye, ta duam ose ta urrejmë atë që s'e njohim. Por, në qoftë se ajo që dëgjojmë është e vërtetë, si mund të quhet i panjohur ai për të cilin kemi marrë lajme kaq të vërteta? Mos ngaqë s'ia kemi parë fytyrën? E megjithatë, ndonëse ai vetë nuk e sheh fytyrën e vet, askush s'mund ta njohë më mirë sesa e njeh ai veten. Njohja e dikujt, pra, nuk na vjen nga pamja trupore e tij, por na bëhet e kapshme vetëm kur zbulohet jeta dhe karakteri i tij. Përndryshe askush s'do të mund ta njihte veten, sepse s'do të mund t'ia shihte fytyrën vetes. Por, sigurisht, ai e njeh veten me më shumë siguri sesa e njohin të tjerët, sepse, duke shikuar përbrenda, mund të shohë më qartë ç'ka në ndërgjegje, ç'dëshiron dhe për çfarë jeton. Dhe pikërisht kur këto na zbulohen edhe neve, ai bëhet vërtet i njohur për ne. Dhe meqë këto zakonisht na vijnë për dikë që mungon, madje edhe për të vdekurit, ose nga fjala që dëgjojmë, ose nga letrat, ndodh kështu që njerëz që s'i kemi parë kurrë në fytyrë, e që megjithatë nuk na janë krejt të panjohur, shpesh ose i urrejmë, ose i duam.

2. Por në raste të tilla shpesh na gënjen besimi ynë i lehtë; sepse ndonjëherë del e rreme edhe historia, e aq më tepër fjala e zakonshme që përhapet. Megjithatë, meqë s'mund të hetojmë ndërgjegjet e njerëzve, duhet të kujdesemi që të kemi një gjykim të vërtetë e të sigurt për vetë gjërat, që të mos na mashtrojë ndonjë mendim i dëmshëm. Dua të them se, për këtë a atë njeri, në qoftë se s'e dimë a është i shfrenuar apo i përkorë, sido që të jetë duhet të urrejmë shfrenimin dhe të duam përkorjen. Dhe në qoftë se, për këtë a atë tjetrin, s'e dimë a është i padrejtë apo i drejtë, sido që të jetë duhet të duam drejtësinë dhe të urrejmë padrejtësinë, jo ashtu siç i përfytyrojmë gabimisht me mendjen tonë, por ashtu siç i kuptojmë me besim sipas së vërtetës së Perëndisë: njërën për ta dëshiruar, tjetrën për ta shmangur. Kështu, kur për vetë gjërat dëshirojmë atë që duhet dëshiruar dhe shmangim krejt atë që duhet shmangur, do të gjejmë falje për ndjenjat e gabuara që herë pas here, madje gjithnjë, ushqejmë ndaj gjendjes së vërtetë të të tjerëve, që na rri e fshehur nga sytë. Sepse kjo, mendoj, i përket ngasjes njerëzore, pa të cilën s'mund ta kalojmë këtë jetë, kështu që apostulli tha: «Të mos ju zërë ngasje tjetër, veç asaj që u ndodh të gjithë njerëzve.» Sepse ç'ka më të njerëzishme sesa paaftësia për të parë brenda zemrës së njeriut, e cila bën që, në vend që të hetojmë skutat e saj më të fshehta, të dyshojmë shpeshherë diçka krejt tjetër nga ç'ndodh vërtet aty? Dhe ndonëse, në këto anë të errëta të gjërave njerëzore, domethënë të mendimeve të brendshme të të tjerëve, s'mund t'i sqarojmë dyshimet tona, sepse jemi vetëm njerëz, prapëseprapë duhet t'i frenojmë gjykimet tona, domethënë çdo mendim të prerë e të ngulitur, dhe të mos gjykojmë «asgjë para kohe, derisa të vijë Zoti, i cili do të nxjerrë në dritë gjërat e fshehta të errësirës dhe do të zbulojë synimet e zemrave; e atëherë gjithkush do të ketë lëvdimin e vet nga Perëndia.» Kur, pra, s'biem në gabim për vetë gjënë, kështu që dënimi ynë i vesit dhe miratimi ynë i virtytit janë në pajtim me të drejtën, atëherë, sigurisht, edhe po të bëjmë ndonjë gabim për ndonjë person të veçantë, një ngasje kaq njerëzore bie brenda kufijve të faljes.

3. Por, mes gjithë kësaj errësire të zemrave njerëzore, ndodh diçka për t'u çuditur e për t'u vajtuar shumë. Dikë që e mbajmë për të padrejtë, e që megjithatë është i drejtë, dhe tek i cili, pa e ditur, e duam drejtësinë, ndonjëherë e shmangim, i kthejmë shpinën, e pengojmë të na afrohet dhe nuk pranojmë të kemi jetë e bashkëjetesë me të. Dhe, në qoftë se nevoja na shtrëngon t'i japim një ndëshkim, qoftë për të ruajtur të tjerët nga dëmi, qoftë për ta kthyer atë vetë në udhë të drejtë, madje e ndjekim me një ashpërsi shpëtimtare, e kështu mundojmë një njeri të mirë sikur të ishte i lig, atë që, pa e ditur, e duam. Kjo ndodh, të zëmë, kur besojmë se dikush që është i përkorë është e kundërta. Sepse, pa dyshim, po të dua një njeri të përkorë, pikërisht ai vetë është ajo që dua; prandaj e dua vetë njeriun, dhe s'e di. Dhe po të urrej një njeri të shfrenuar, e urrej për atë arsye, jo atë vetë; sepse ai s'është ajo që unë urrej. E megjithatë, atij që në të vërtetë e dua, me të cilin zemra ime qëndron pareshtur në dashurinë për përkorjen, i bëj një padrejtësi pa e ditur, ngaqë gaboj, jo në dallimin që bëj midis virtytit dhe vesit, por në errësirën e dendur të zemrës njerëzore. Prandaj, mund të ndodhë që një njeri i mirë të urrejë pa e ditur një njeri të mirë, ose më saktë ta dojë pa e ditur. Sepse vetë njeriun e do duke dashur atë që është e mirë, sepse ajo që është tjetri është pikërisht ajo që ai do; dhe, pa e ditur, nuk e urren vetë njeriun, por atë që pandeh se është ai. Po ashtu mund të ndodhë edhe që një njeri i padrejtë të urrejë një njeri të drejtë: ndërsa kujton se do dikë të padrejtë si vetja, pa e ditur e do njeriun e drejtë; e megjithatë, për sa kohë e beson të padrejtë, nuk do vetë njeriun, por atë që përfytyron se është ai. Dhe siç është puna me një njeri tjetër, ashtu është edhe me Perëndinë. Sepse, për të përfunduar, po të ishin pyetur hebrenjtë a e donin Perëndinë, ç'përgjigje tjetër do të kishin dhënë, veçse e donin, dhe kjo jo me ndonjë gënjeshtër të qëllimshme, por ngaqë përfytyronin gabimisht se e donin? Sepse si mund ta donin Atin e së vërtetës ata që ishin plot urrejtje ndaj vetë së vërtetës? Sepse ata nuk duan që sjellja e tyre të dënohet, kurse është detyra e së vërtetës ta dënojë një sjellje të tillë; dhe kështu e urrenin të vërtetën aq sa urrenin edhe ndëshkimin e tyre, që e vërteta ua jep të tillëve. Por ata nuk e njohin si të vërtetë atë që dënon njerëz si ata; prandaj urrejnë atë që s'e njohin, dhe, duke e urryer, patjetër s'mund të mos urrejnë edhe Atë prej të cilit ajo lind. Dhe kështu, ngaqë nuk e njohin të vërtetën (me gjykimin e së cilës dënohen) si diçka që lind prej Perëndisë Atit, me siguri edhe vetë Atin njëkohësisht nuk e njohin dhe e urrejnë. Njerëz të mjerë! Ata që, ngaqë duan të jenë të ligj, mohojnë se është e vërtetë ajo me të cilën dënohen të ligjtë. Sepse nuk pranojnë ta njohin atë për atë që është, kurse duhej që ata vetë të mos pranonin të ishin ata që janë; që kështu, ndërsa ajo mbetet e njëjtë, të ndryshojnë ata vetë, që të mos bien në dënim me gjykimin e saj.