Lluka 15:11-32

NJËQIND E SHTATË

«15:11-32. Edhe tha: ‹Një njeri kishte dy bij; edhe më i vogli i tyre i tha të atit: «Atë, më jep pjesën e pasurisë që më takon.» Edhe ai ua ndau atyre pasurinë e vet. Edhe pas jo shumë ditësh, i biri më i vogël mblodhi gjithçka, udhëtoi për në një vend të largët dhe atje e shkapërderdhi pasurinë e vet duke bërë jetesë të shthurur. Edhe kur i shpenzoi të gjitha, ra një zi e madhe buke në atë vend dhe ai nisi të gjendej në skamje. Edhe shkoi e u bashkua me një nga qytetarët e atij vendi, i cili e dërgoi në arat e veta të ruante derrat. Edhe dëshironte të mbushte barkun me lëkuret e harupeve (bërsitë) që hanin derrat, po askush nuk i jepte. Edhe kur erdhi në vete, tha: «Sa argatë të atit tim kanë bukë me bollëk, kurse unë po vdes këtu nga uria! Do të ngrihem e do të shkoj tek ati im dhe do t'i them: ‹Atë, mëkatova kundër qiellit dhe përpara teje, dhe nuk jam më i denjë të quhem yt bir; bëmë si një nga argatët e tu.›» Edhe u ngrit e shkoi tek ati i vet. Edhe kur ishte ende larg, i ati e pa dhe iu dhimbs zemra; vrapoi, iu hodh në qafë dhe e puthi. Edhe i biri i tha: «Ati im, mëkatova kundër qiellit dhe përpara teje, dhe nuk jam më i denjë të quhem yt bir.» Po i ati u tha shërbëtorëve të vet: «Nxirrni shpejt rrobën më të mirë dhe visheni; vërini një unazë në dorë dhe këpucë në këmbë. Edhe silleni viçin e majmur, thereni, e të hamë e të gëzohemi; sepse ky biri im ishte i vdekur edhe u ngjall, ishte i humbur edhe u gjet.» Edhe nisën të gëzoheshin. Kurse i biri më i madh ishte në arë; dhe, kur erdhi e u afrua në shtëpi, dëgjoi tingujt e muzikës dhe të gëzimit. Edhe thirri një nga shërbëtorët dhe e pyeti se ç'ishin këto. Edhe ai i tha: «Erdhi yt vëlla, dhe yt atë theri viçin e majmur, sepse e priti shëndoshë e mirë.» Po ai u zemërua dhe nuk donte të hynte; prandaj i ati doli dhe iu lut. Po ai iu përgjigj të atit e i tha: «Ja, tashmë kaq vjet të shërbej dhe s'e kam shkelur kurrë urdhrin tënd, e ti kurrë s'më dhe një kec që të gëzohesha me miqtë e mi. Po kur erdhi ky yt bir, që ta ka ngrënë pasurinë me gra të përdala, there për të viçin e majmur.» Edhe ai i tha: «Biri im, ti je gjithnjë me mua, dhe gjithçka që është imja, është jotja. Po ishte e udhës të bënim festë e të gëzoheshim, sepse ky yt vëlla ishte i vdekur edhe u ngjall, ishte i humbur edhe u gjet.»›»

E dëgjoj njërin prej profetëve të shenjtë tek përpiqet t'i sjellë në pendim ata që janë larg Perëndisë, duke thënë: «Kthehu, o Israel, te Zoti, Perëndia yt, sepse u dobësove në paudhësinë tënde. Merrni me vete fjalë dhe kthehuni te Zoti, Perëndia ynë.» Ç'lloj fjalësh, pra, i urdhëroi ai, nën ndikimin e Frymës, të merrnin me vete? Vallë a nuk ishin të tilla që u shkojnë atyre që duan të pendohen, domethënë të atilla që do ta zbusnin Perëndinë, i cili është i butë dhe e do mëshirën? Sepse ai tha, madje, me anë të njërit prej profetëve të shenjtë: «Kthehuni, o bij që ktheheni, dhe unë do t'jua shëroj të çarat.» E sërish, me zërin e Ezekielit: «Kthehuni krejt nga ligësitë tuaja, o shtëpi e Israelit. Flakni tej prej jush gjithë paudhësitë që keni bërë, që të mos jenë për ju një ndëshkim paudhësie. Sepse unë s'kënaqem me vdekjen e mëkatarit, por dua që ai të kthehet nga udha e tij e ligë dhe të rrojë.» Edhe të njëjtën të vërtetë na e mëson Krishti edhe këtu, me anë të kësaj shëmbëlltyre të hartuar aq bukur; të cilën tani do të përpiqem ta shtjelloj sa të mundem: do t'i përmbledh shkurt pikat e saj kryesore dhe do të sqaroj e mbroj idetë që përmban.

Disa, pra, janë të mendimit se me dy bijtë shenjohen engjëjt e shenjtë dhe ne, banorët e tokës; dhe se më i madhi, që rroi me përkorje, përfaqëson radhët e engjëjve të shenjtë, kurse i biri më i vogël e plëngprishës është gjinia njerëzore. Edhe ka disa ndër ne që e shpjegojnë ndryshe, duke pohuar se me birin më të madh e të sjellshëm shenjohet Israeli sipas mishit, kurse me tjetrin, që zgjodhi të rronte në epshin e kënaqësive dhe që u largua shumë nga i ati, përshkruhen radhët e johebrenjve. Me këto shpjegime unë nuk pajtohem; por do të doja që ai që e do mësimin, të kërkonte atë që është e vërtetë dhe e pakundërshtueshme. Ajo që them, pra, është kjo, sipas asaj që urdhëron Shkrimi: «Jepi rast të urtit, edhe të drejtit jepi dituri»; sepse ata do t'i shqyrtojnë shpjegimet që u parashtrohen për të gjetur një kuptim të përshtatshëm. Në qoftë se, pra, birin e drejtë e lidhim me personin e engjëjve të shenjtë, nuk e gjejmë të flasë fjalë të tilla që u shkojnë atyre, as të ndajë ndjenjat e tyre ndaj mëkatarëve të penduar, që kthehen nga një jetë e papastër drejt një sjelljeje të denjë për t'u admiruar. Sepse Shpëtimtari i të gjithëve dhe Zoti thotë se «ka gëzim në qiell përpara engjëjve të shenjtë për një mëkatar që pendohet». Por biri, që në këtë shëmbëlltyrë na paraqitet si i pëlqyer nga i ati dhe si njeri që bën një jetë të paqortueshme, na shfaqet i zemëruar, madje shkon aq larg në ndjenjat e tij pa dashuri, sa e qorton të atin për dashurinë e natyrshme ndaj atij që u shpëtua. «Sepse ai, thotë, nuk donte të hynte në shtëpi», i mërzitur nga pritja e të penduarit gati para se ky të vinte në vete, dhe ngaqë madje ishte therur viçi për nder të tij dhe i ati i kishte shtruar një festë. Por kjo, siç thashë, bie ndesh me ndjenjat e engjëjve të shenjtë; sepse ata gëzohen dhe lëvdojnë Perëndinë kur shohin banorët e tokës të shpëtohen. Sepse kështu, kur Biri pranoi të lindte në mish prej një gruaje në Betlehem, ata u çuan barinjve lajmin e gëzuar dhe thanë: «Mos kini frikë, sepse ja, po ju sjell lajmin e mirë të një gëzimi të madh, që do të jetë për gjithë popullin: se sot në qytetin e Davidit ju lindi një Shpëtimtar, që është Krishti Zot.» Edhe, duke e kurorëzuar me lavde e lëvdime atë që lindi, thanë: «Lavdi Perëndisë në më të lartat, edhe mbi dhe paqe, ndër njerëz mirëdashje.»

Por, në qoftë se dikush thotë se me birin e virtytshëm e të matur nënkuptohet Israeli sipas mishit, sërish nuk mund të pajtohemi me këtë mendim, sepse në asnjë mënyrë nuk është e udhës të thuhet për Israelin se zgjodhi një jetë të paqortueshme. Sepse, si të thuash, në gjithë Shkrimin e frymëzuar mund t'i shohim të fajësuar si rebelë e të pabindur. Atyre iu tha me zërin e Jeremisë: «Ç'faj gjetën etërit tuaj tek unë, që u larguan shumë prej meje, shkuan pas kotësive dhe u bënë të kotë?» Edhe me fjalë të ngjashme foli Perëndia diku me zërin e Isaisë: «Ky popull më afrohet; me buzët e tyre më nderojnë, po zemra e tyre është fort larg meje; më kot më kanë frikë, duke dhënë si mësime porosi njerëzish.» E si, pra, mund t'ua përshtatë kush këtyre, që fajësohen kështu, fjalët që thuhen në shëmbëlltyrë për birin e virtytshëm e të matur? Sepse ai tha: «Ja, tashmë kaq vjet të shërbej dhe s'e kam shkelur kurrë urdhrin tënd.» Por ata nuk do të ishin qortuar për mënyrën e jetesës së tyre, po të mos kishin shkelur urdhërimet hyjnore dhe të mos i ishin dhënë një jetese të shkujdesur e të ndotur.

Edhe një herë tjetër (sepse e mendoj të udhës ta përmend edhe këtë), disa do ta lidhnin me personin e Shpëtimtarit tonë atë viç të majmur që i ati e theri kur i biri u thirr në kthim. Po si mund ta merrte, atëherë, biri i virtytshëm, që përshkruhet si i urtë e i matur dhe këmbëngulës në detyrën e tij, e të cilin disa madje e lidhin me personin e engjëjve të shenjtë, si shkak zemërimi e mërzitjeje therjen e viçit? Sepse s'gjendet asnjë provë që fuqitë e larta të jenë hidhëruar kur Krishti duroi vdekjen në mish dhe, si të thuash, u ther për ne. Përkundrazi, siç thashë, ata u gëzuan kur panë botën të shpëtuar me gjakun e tij të shenjtë. Edhe ç'arsye kishte, veç kësaj, biri i virtytshëm të thoshte: «kurrë s'më dhe një kec»? Sepse ç'bekim u mungon vallë engjëjve të shenjtë, kur Zoti i të gjithëve u ka dhënë me dorë bujare një bollëk dhuratash shpirtërore? Ose për ç'flijim kishin nevojë, sa i përket gjendjes së tyre? Në fund të fundit, s'kishte nevojë që Emanueli të vuante edhe për ta. Por, në qoftë se dikush përfytyron, siç e thashë edhe më parë, se me birin e virtytshëm e të matur nënkuptohet Israeli sipas mishit, si mund të thotë me të vërtetë: «kurrë s'më dhe një kec»? Sepse, qoftë e quajmë viç, qoftë kec, Krishti duhet kuptuar si flijimi i ofruar për mëkatin. Por ai u flijua jo vetëm për johebrenjtë, po që të shpengonte edhe Israelin, i cili, për shkak të shkeljes së shpeshtë të ligjit, kishte sjellë mbi vete një qortim të madh. Edhe Pavli i urtë e dëshmon këtë, duke thënë: «Prandaj edhe Jisui, që të shenjtëronte popullin me gjakun e tij, vuajti jashtë portës.»

Cili është, pra, qëllimi i shëmbëlltyrës? Le të shqyrtojmë rastin që e nxiti, sepse kështu do ta mësojmë të vërtetën. I lumi Lluka, pra, kishte thënë vetë pak më parë për Krishtin, Shpëtimtarin e të gjithë neve: «Edhe të gjithë tagrambledhësit dhe mëkatarët i afroheshin atij që ta dëgjonin. Edhe farisenjtë e skribët murmurisnin dhe thoshin: ‹Ky njeri pranon mëkatarë dhe ha bukë me ta.›» Meqë, pra, farisenjtë e skribët ngritën këtë britmë kundër butësisë dhe dashurisë së tij për njeriun dhe, me ligësi e pabesi, e qortuan që priste e mësonte njerëz me jetë të papastër, Krishti doemos ua parashtroi këtë shëmbëlltyrë, që t'ua tregonte qartë pikërisht këtë: se Perëndia i të gjithëve kërkon që edhe ai që është krejt i patundur e i qëndrueshëm, që di të jetojë me shenjtëri dhe që ka arritur lëvdatën më të lartë për përkorjen e sjelljes, të jetë i zellshëm në ndjekjen e vullnetit të tij; kështu që, kur disa thirren në pendim, qoftë edhe njerëz fort të qortueshëm, ai duhet përkundrazi të gëzohet dhe të mos i dorëzohet një mërzie pa dashuri për shkak të tyre.

Sepse edhe ne ndonjëherë përjetojmë diçka të tillë. Ka disa që bëjnë një jetë krejt të ndershme e të njëtrajtshme, ushtrojnë çdo lloj vepre të virtytshme, rrinë larg gjithçkaje që e dënon ligji i Perëndisë dhe kurorëzohen me lëvdata të përsosura përpara Perëndisë e njerëzve; kurse një tjetër është ndoshta i dobët, i shtypur dhe i rrëzuar në çdo lloj ligësie, fajtor për vepra të ulëta, që e do papastërtinë, i dhënë pas lakmisë dhe i njollosur me çdo të keqe. E megjithatë, një njeri i tillë shpesh, në pleqëri, kthehet te Perëndia dhe kërkon faljen e fajeve të tij të dikurshme; lutet për mëshirë dhe, duke flakur nga vetja gatishmërinë për të rënë në mëkat, ia kushton zemrën veprave të virtytshme. Ose ndoshta, kur është gati të mbyllë jetën e tij të vdekshme, pranohet në pagëzimin hyjnor dhe i heq fajet e tij, sepse Perëndia i tregohet i mëshirshëm. Edhe ndoshta ndonjëherë disa zemërohen për këtë dhe madje thonë: «Ky njeri, që u bë fajtor për të tilla e të atilla vepra dhe që tha të tilla e të atilla fjalë, nuk i pagoi gjyqtarit dënimin që i takonte për sjelljen e tij, po u çmua i denjë për një hir kaq fisnik e të admirueshëm: u shkrua ndër bijtë e Perëndisë dhe u nderua me lavdinë e shenjtorëve.» Ankesa të tilla i shqiptojnë ndonjëherë njerëzit nga një ngushtësi e zbrazët e mendjes, pa iu përshtatur qëllimit të Atit të gjithësisë. Sepse ai gëzohet së tepërmi kur sheh që ata që kishin humbur fitojnë shpëtimin, dhe i ngre përsëri në atë gjendje që kishin në fillim: u jep petkun e lirisë, i stolis me rrobën më të mirë dhe u vë një unazë në dorë, pikërisht sjelljen e rregullt që i pëlqen Perëndisë e që i shkon njeriut të lirë.

Është, pra, detyra jonë t'i përshtatemi asaj që do Perëndia; sepse ai shëron të sëmurët, ngre ata që kanë rënë, u jep një dorë ndihme atyre që janë penguar, e kthen mbrapsht atë që ka bredhur, i formon rishtas për një jetë të lavdërueshme e të paqortueshme ata që zhyteshin në baltën e mëkatit, kërkon ata që kishin humbur, i ngjall, si prej së vdekurish, ata që kishin pësuar vdekjen shpirtërore. Le të gëzohemi edhe ne; le ta lëvdojmë, bashkë me engjëjt e shenjtë, si të mirë e dashamirës ndaj njerëzve, si të butë e që nuk mban mëri. Sepse, në qoftë se e tillë është gjendja e mendjes sonë, Krishti do të na pranojë; nëpërmjet të cilit dhe bashkë me të cilin i qoftë Perëndisë Atë lavdi e pushtet, bashkë me Frymën e Shenjtë, në jetë të jetëve. Amin.