Lluka 4:1-13

Predikimi i dymbëdhjetë i komenteve mbi Ungjillin sipas Llukës, nga Shën Kirili, mbi agjërimin e Zotit tonë në mish

Profetët e lumtur, kur flasin për Fjalën e Vetëmlindur të Perëndisë, për Atë që është i barabartë me Perëndinë në lavdi, që ndan fronin e Tij dhe që rrezaton në barazi të përsosur me Të, na bindin se Ai u shfaq si Shpëtimtar e Çlirimtar për ata që janë mbi dhe, kur thonë: «Çohu, o Zot, ndihmomë.» U ngrit, pra, dhe ndihmoi, pasi mori formën e shërbëtorit e u bë në shëmbëllimin e njerëzve; sepse kështu, si një prej nesh, u bë hakmarrës në vendin tonë kundër atij gjarpri vrasës e kryengritës, që solli mbi ne mëkatin dhe kështu bëri që prishja e vdekja të mbretëronin mbi banorët e dheut, që me anë të Tij dhe në Të të ngadhënjenim ne, që dikur ishim mundur e kishim rënë në Adamin.

Ejani, pra, të lëvdojmë Zotin dhe t'i këndojmë psalme Perëndisë, Shpëtimtarit tonë; le ta shkelim Satanain nën këmbë; le të ngremë britmën e fitores mbi të, tani që u rrëzua e ra; le të ngazëllohemi mbi zvarranikun dinak, të kapur në një lak nga i cili s'shpëton dot; le të themi edhe ne për të me fjalët e profetit Jeremia: «Si u thye e u bë copash çekani i mbarë dheut! U gjete e u zure, sepse qëndrove kundër Zotit.» Sepse dikur, domethënë përpara ardhjes së Krishtit, Shpëtimtarit të të gjithëve, armiku i përbotshëm kishte për veten e tij mendime disi të mëdha e të tmerrshme; sepse mburrej e ngazëllehej mbi dobësinë e banorëve të dheut, duke thënë: «Do ta mbaj botën në dorën time si një fole, dhe si vezë të braktisura do ta marr; dhe askush nuk do të më shpëtojë e as nuk do të flasë kundër meje.» Dhe, në të vërtetë, s'kishte njeri mbi dhe që të ngrihej kundër fuqisë së tij; por Biri u ngrit kundër tij dhe u ndesh me të, pasi u bë i ngjashëm me ne. Prandaj, siç thashë, natyra njerëzore, si fitimtare në Të, merr kurorën. Dhe këtë e shpalli vetë Biri që në kohët e lashta, kur, me anë të njërit prej profetëve të shenjtë, i drejtohet kështu Satanait: «Ja, jam kundër teje, o mal shkatërrues, që shkatërron gjithë dheun.»

Ejani, pra, të shohim ç'thotë Ungjillori i lumtur, tani që Krishti do të hynte në betejë për ne kundër atij që shkatërroi gjithë dheun: «Por Jisui, plot me Frymën e Shenjtë, u kthye nga Jordani.» Ja, të lutem, sodite natyrën e njeriut të lyer me hirin e Frymës së Shenjtë në Krishtin si fryti i parë, dhe të kurorëzuar me nderimet më të larta. Sepse dikur Perëndia i të gjithëve premtoi, duke thënë: «Do të ndodhë në ato ditë që do të derdh nga Fryma ime mbi çdo mish.» Dhe premtimi u përmbush për ne së pari në Krishtin. Dhe, ndërsa për ata të lashtësisë që pa fre iu dorëzuan epshit të mishit Perëndia diku tha: «Fryma ime nuk do të banojë në këta njerëz, sepse janë mish», tani të gjitha u bënë të reja në Krishtin dhe ne u pasuruam me rilindjen që vjen prej ujit e Frymës. Sepse nuk jemi më fëmijë të mishit e të gjakut, por Perëndinë e quajmë Atin tonë. Prandaj, dhe me shumë të drejtë, tani që jemi në nderim e gëzojmë privilegjin e lavdishëm të birërisë, u bëmë pjesëtarë të natyrës hyjnore nëpërmjet dhënies së Frymës së Shenjtë. Por Ai që është i Parëlinduri ndër ne, kur u bë i tillë ndër shumë vëllezër dhe e zbrazi veten, i pari e mori Frymën, ndonëse Ai vetë është Dhënësi i Frymës, që ky dinjitet dhe hiri i bashkësisë me Frymën e Shenjtë të arrinin tek ne me anë të Tij. Diçka të tillë na mëson edhe Pavli, i cili, duke folur si për Të ashtu edhe për ne, thotë: «Sepse ai që shenjtëron dhe ata që shenjtërohen janë të gjithë prej Njërit; për këtë arsye Ai nuk turpërohet t'i quajë vëllezër, duke thënë: ‹Do t'ua shpall emrin Tënd vëllezërve të Mi.›» Sepse, duke mos u turpëruar aspak të na quajë vëllezër ne, shëmbëllimin e të cilëve e mori, dhe pasi mori mbi vete varfërinë tonë, shenjtërohet bashkë me ne, ndonëse Ai vetë është Shenjtëruesi i gjithë krijesës; që të mos e shohësh Atë duke e mohuar masën e natyrës njerëzore, Atë që pranoi të bëhet njeri për shpëtimin dhe jetën e të gjithëve.

Kur, pra, Ungjillori i urtë thotë për Të: «Por Jisui, plot me Frymën, u kthye nga Jordani», mos u skandalizo dhe mos e humb shenjën në mendimet e tua të brendshme, as mos u end nga mësimi i së vërtetës për sa i takon mënyrës se si u shenjtërua Fjala, që është Perëndi; por përkundrazi, kupto urtësinë e ekonomisë, falë së cilës edhe Ai bëhet objekt i mrekullimit tonë. Sepse u bë mish dhe u bë njeri jo për t'iu shmangur atyre që i përkasin gjendjes njerëzore e për të përçmuar varfërinë tonë, por që të pasuroheshim ne me atë që është e Tija, duke u bërë Ai i ngjashëm me ne në çdo gjë, veç mëkatit. Shenjtërohet, pra, si njeri, por shenjtëron si Perëndi; sepse, duke qenë prej natyre Perëndi, u bë njeri.

«U udhëhoq, pra, thotë, prej Frymës në shkretëtirë dyzet ditë, duke u tunduar prej djallit.» Ç'kuptim ka, pra, fjala u udhëhoq? Nuk tregon aq se u çua atje, sesa se banoi e qëndroi atje. Sepse edhe ne vetë e kemi zakon të themi për këdo që rron me përkushtim se filani, kushdo qoftë, është njeri që udhëhiqet mirë. Dhe fjalën pedagog e përdorim jo për të treguar, sipas kuptimit të fjalëpërfjalshëm, se ata vërtet u prijnë e i udhëheqin djemtë, po se kujdesen për ta dhe i stërvitin mirë e në mënyrë të lavdërueshme, duke i edukuar e mësuar të sillen si duhet.

Banoi, pra, në shkretëtirë në Frymë, domethënë frymërisht; sepse agjëroi, duke mos i dhënë asnjë ushqim nevojave të trupit. Por këtu, e marr me mend, dikush mund të kundërshtojë menjëherë: «Ç'dëm i sillte, pra, Jisuit të banonte vazhdimisht nëpër qytete? Dhe si mund t'i bënte dobi që të zgjidhte të banonte në shkretëtirë? Sepse s'ka asnjë të mirë që t'i mungojë. E përse agjëroi Ai? Ç'nevojë kishte të mundohej Ai, që s'e di ç'është të ndiesh lindjen e ndonjë dëshire të prishur? Sepse ne e kemi marrë zakon agjërimin si një mjet fort të dobishëm, me të cilin vrasim kënaqësitë, godasim ligjin e mëkatit që është në gjymtyrët tona dhe çrrënjosim ato ndjenja që të çojnë drejt epshit të mishit. Po Krishti ç'nevojë kishte për agjërim? Sepse është pikërisht Ai nëpërmjet të cilit Ati e vret mëkatin në mish. Dhe, duke e ditur këtë, Pavli hyjnor shkroi: ‹Sepse, sa për pafuqinë e ligjit, për shkak të dobësisë së tij nga mishi, Perëndia, duke dërguar Birin e vet në shëmbëllimin e mishit mëkatar edhe për mëkatin, e dënoi mëkatin në mish, që drejtësia e ligjit të përmbushet në ne, të cilët nuk ecim sipas mishit, po sipas Frymës.› Ai, pra, që edhe në ne, qeniet e mjera, i vret lëvizjet e mishit dhe e ka zhdukur mëkatin, ç'agjërim mund t'i duhej për ndonjë gjë që i përket Atij vetë? Ai është i shenjtë, i papërlyer nga natyra, krejt i dëlirë e pa asnjë njollë. Ai s'mund të njohë as edhe hijen e një ndryshimi. Përse, pra, e bëri banesën e vet në shkretëtirë, agjëroi e duroi, duke u tunduar?» Figura ka të bëjë me ne, të dashurit e mi: Ai i vë para nesh veprat e Tij si shembull për ne dhe ngre një model të mënyrës më të mirë e më të admirueshme të jetesës që praktikohet ndër ne, dua të them, atë të murgjve të shenjtë. Sepse prej nga do të mund ta dinin njerëzit mbi dhe se zakoni i banimit në shkretëtira ishte i dobishëm për ta dhe fort i leverdishëm për shpëtimin? Sepse ata tërhiqen si prej dallgësh e stuhish, prej trazirës së skajshme dhe shpërqendrimeve të kota të kësaj bote, dhe, si të thuash, ashtu si Josifi i lumtur, zhveshin e ia kthejnë botës gjithçka që i përket asaj. Dhe diçka të tillë thotë edhe Pavli i urtë për ata që e kanë zakon të rrojnë kështu: «Por ata që janë të Jisu Krishtit e kanë kryqëzuar mishin bashkë me pasionet e epshet e tij.» Dhe atyre që zgjedhin këtë mënyrë jetese u tregon se përmbajtja është e nevojshme, fryti i së cilës është agjërimi, fuqia e durimit dhe përmbajtja nga ushqimi ose të ngrënët fort pak. Sepse kështu do të mundet Satanai, kur të tundojë.

Por vër re sidomos këtë: se së pari u pagëzua e u mbush me Frymën e Shenjtë, u tërhoq në shkretëtirë dhe e bëri përmbajtjen, domethënë agjërimin, si të ishte armatura e Tij; dhe, i pajisur kështu, kur Satanai iu afrua dhe Ai e mundi, na e paraqiti kështu veten si shembullin tonë. Prandaj edhe ti duhet së pari të veshësh armaturën e Perëndisë, mburojën e besimit dhe përkrenaren e shpëtimit. Edhe ti duhet së pari të vishesh me fuqi nga lart, domethënë të bëhesh pjesëtar i Frymës së Shenjtë me anë të pagëzimit të çmuar, dhe atëherë do të mund të marrësh përsipër të rrosh jetën e dashur e të nderuar përpara Perëndisë; atëherë, me guxim frymëror, do t'i marrësh shkretëtirat për banesë; atëherë do të mbash agjërim të shenjtë, do të vrasësh kënaqësitë dhe do ta mundësh Satanain kur të tundojë. Në Krishtin, pra, i kemi fituar të gjitha.

[Nga Mai.] Ja! Shfaqet ndër luftëtarë Ai që, si Perëndi, jep çmimin; ndër ata që mbajnë kurorën e fitores është Ai që kurorëzon kokat e shenjtorëve. Le të sodisim, pra, mjeshtërinë e mundjeve të Tij, se si e përmbys ligësinë e djallit. Kur kaluan dyzet ditë në agjërim, «pas kësaj e mori uria.» Por është pikërisht Ai që u jep ushqim të uriturve, që është vetë buka që zbriti nga qielli e i jep jetë botës, si Ai nëpërmjet të cilit qëndrojnë të gjitha. Por, nga ana tjetër, meqë ishte e nevojshme që Ai që s'e mohoi varfërinë tonë të mos i shmangej asgjëje që i përket gjendjes njerëzore, pranoi që mishi i Tij të kërkonte atë që i duhet prej natyre; e prej këndej fjalët: «pati uri.» Megjithatë, vetëm pasi kishte agjëruar sa duhej dhe me fuqinë e Tij hyjnore e kishte ruajtur mishin të patretur, ndonëse hiqte dorë nga ushqimi e pija, mezi më në fund e lejoi atë të ndiente ndijimet e veta të natyrshme; sepse thotë se pati uri. E për ç'arsye? Që me mjeshtëri, nëpërmjet të dyjave, Ai që është njëkohësisht Perëndi e Njeri të njihej si i tillë në një e të njëjtin person, edhe si më i lartë se ne në natyrën e Tij hyjnore, edhe si i barabartë me ne në natyrën e Tij njerëzore.

«4:3. Dhe djalli i tha:»

Atëherë djalli i afrohet për ta tunduar, duke pritur se ndjenja e urisë do t'i vinte në ndihmë ligësisë së tij të lindur; sepse shpeshherë na mund duke i vënë dobësitë tona në shërbim të kurtheve dhe të ndërmarrjeve të tij. Mendoi se Ai do të kapej menjëherë pas dëshirës për të parë bukë gati për ta ngrënë; dhe prandaj tha: «Në qofsh Biri i Perëndisë, thuaji këtij guri të bëhet bukë.» I afrohet, pra, si një njeri i zakonshëm dhe si një prej shenjtorëve; megjithatë kishte një dyshim se ndoshta Ai mund të ishte Krishti. Në ç'mënyrë, pra, donte ta merrte vesh këtë? Mendoi se ta ndryshoje natyrën e një gjëje në atë që s'ishte do të ishte vepër e një fuqie hyjnore; sepse është Perëndia që i bën këto gjëra e i shndërron; nëse, pra, thotë ai, kjo bëhet, atëherë me siguri Ai është pikërisht Ai që pritet si përmbysësi i fuqisë sime; por nëse Ai s'pranon ta bëjë këtë ndryshim, atëherë kam të bëj me një njeri, e heq tej frikën time dhe shpëtoj nga rreziku im. Dhe pikërisht prandaj Krishti, që e njihte dredhinë e përbindëshit, as e bëri ndryshimin, as tha se ishte i paaftë ose i pagatshëm ta bënte, po më tepër e shkund tej si ngulmues e ndërhyrës, duke thënë se «njeriu nuk rron vetëm me bukë»; me këtë do të thotë se, nëse Perëndia i jep njeriut fuqinë, ai mund të mbahet pa ngrënë dhe të rrojë si Moisiu e Ilia, të cilët, me anë të fjalës së Zotit, kaluan dyzet ditë pa marrë ushqim. Nëse, pra, është e mundur të rrosh pa bukë, përse ta bëj gurin bukë? Por me qëllim nuk thotë «Nuk mundem», që të mos mohojë fuqinë e vet; as thotë «Mundem», që tjetri, duke marrë vesh se Ai është Perëndi, i vetmi për të cilin janë të mundura gjëra të tilla, të mos largohej prej Tij.

Dhe vër re, të lutem, se si natyra e njeriut në Krishtin i heq tej fajet e grykësisë së Adamit: me të ngrënët u mundëm në Adamin, me përmbajtjen fituam në Krishtin.

Me ushqimin që mbin nga toka mbahet trupi ynë tokësor, i cili kërkon si të ushqyer atë që është e njëllojtë me të; kurse shpirti i arsyeshëm ushqehet për shëndet frymëror me Fjalën e Perëndisë. Sepse ushqimi që jep toka ushqen trupin që i përngjan, ndërsa ai nga lart e nga qielli e forcon shpirtin. Ushqimi i shpirtit është Fjala që vjen nga Perëndia, buka frymërore që e forcon zemrën e njeriut, sipas asaj që këndohet në Librin e Psalmeve. Dhe të tillë pohojmë se është edhe natyra e ushqimit të engjëjve të shenjtë.

«4:5. I tregoi të gjitha mbretëritë e botës.»

Po ti, o qenie plot ligësi, e keqe dhe e mallkuar, si guxove t'i tregoje Zotit të gjitha mbretëritë e mbarë krijesës e të thoshe: «Të gjitha këto janë të miat; tani, pra, po të biesh përmbys e të më adhurosh, do t'i jap ty.» Si premton atë që s'është e jotja? Kush të bëri trashëgimtar të mbretërisë së Perëndisë? Kush të bëri zot të gjithçkaje nën qiell? Ti i ke rrëmbyer këto gjëra me mashtrim. Ktheji, pra, Birit të mishëruar, Zotit të të gjithëve. Dëgjo ç'thotë profeti Isaia për ty: «A të është përgatitur edhe ty të mbretërosh? Një humnerë e thellë, zjarr e squfur dhe dru të vënë me radhë; zemërimi i Zotit si një humnerë që digjet me squfur.» Si, pra, ti, që ke për pjesë flakën e pashueshme, i premton Mbretit të të gjithëve atë që është e Tija? Mendove ta kesh adhurues tëndin Atë përpara të Cilit dridhen të gjitha, ndërsa serafimët dhe gjithë fuqitë engjëllore i himnojnë lavdinë? Është shkruar: «Zotit, Perëndisë tënd, do t'i falesh, edhe atij të vetëm do t'i shërbesh.» Në kohën e duhur e përmendi këtë urdhërim, duke i goditur si të thuash vetë zemrën. Sepse para ardhjes së Tij, Satanai kishte mashtruar gjithçka nën qiell dhe adhurohej vetë kudo; por ligji i Perëndisë, duke e dëbuar nga sundimi që kishte uzurpuar me mashtrim, i urdhëroi njerëzit t'i falen vetëm Atij që prej natyre e në të vërtetë është Perëndi, dhe t'i shërbejnë vetëm Atij.

«4:9. Në qofsh Biri i Perëndisë, hidhu poshtë që këtej.»

Tundimi i tretë që përdor djalli është ai i lavdisë së kotë, kur thotë: «Hidhu poshtë që këtej», si provë e hyjnisë Sate. Por as me anë të kotësisë s'e bëri Atë të binte, po edhe në këtë ai e humbi shenjën. Sepse Ai përgjigjet: «Është thënë: ‹Mos e tundo Zotin, Perëndinë tënd.›» Sepse Perëndia nuk ua jep ndihmën e Tij atyre që e tundojnë, po atyre që besojnë në Të; e as ne s'duhet, ngaqë Ai na fal mëshirë, të bëjmë prandaj një shfaqje të kotë. Për më tepër, Krishti kurrë nuk u dha shenjë atyre që e tundonin: «sepse një brez i lig, thotë, kërkon shenjë, e shenjë s'do t'i jepet.» Dhe le ta dëgjojë Satanai tani të njëjtën gjë, kur të tundojë. Ne, pra, e korrëm fitoren në Krishtin, kurse ai që kishte fituar në Adamin iku i turpëruar, që ta kishim atë nën këmbët tona; sepse Krishti, si Fitimtar, na e dha edhe ne fuqinë për të fituar, duke thënë: «Ja, ju kam dhënë të shkelni mbi gjarpërinj e akrepa dhe mbi gjithë fuqinë e armikut.»

«4:10. Sepse është shkruar se do t'u urdhërojë engjëjve të Tij për ty, që të të ruajnë.»

Por shih se sa keqdashës përpiqet, me anë të Shkrimeve, të ulë lavdinë e Zotit, sikur t'i duhej ndihma e engjëjve, e sikur ajo do të pengohej po të mos e ndihmonin engjëjt. Sepse zbatimi i psalmit nuk i referohet Krishtit, e as Sundimtari s'ka nevojë për engjëj. Sa për majën, ajo ishte një ndërtesë fort e lartë, e ngritur në anë të tempullit.

Disa, megjithatë, gabimisht e lidhin psalmin me personin e Zotit dhe, duke i marrë vargjet së bashku, i lexojnë kështu: «Sepse Ti, o Zot, je shpresa ime; Tejetlartin e ke bërë strehën Tënde.» Thonë, pra, se Zoti kishte si strehën e Tij Tejetlartin, domethënë Atin që është në qiej. Dhe justifikimi i tyre për një kuptim të tillë është se Satanai i mori kështu vargjet, duke thënë: «Në qofsh Biri i Perëndisë, hidhu poshtë; sepse është shkruar se do t'u urdhërojë engjëjve të Tij për ty.» Sepse Satanai, si i rremë dhe mashtrues, e zbaton për personin e Krishtit, Shpëtimtarit të të gjithë neve, atë që thuhet për ne. Por ne nuk e kuptojmë në mënyrën e Satanait; ndonëse, në qoftë se arianët e kanë kuptuar kështu, s'ka pse të çuditemi, sepse ndjekin atin e tyre, «që është gënjeshtar dhe e vërteta s'është në të», sipas fjalëve të Shpëtimtarit. Sepse, po të ishte e vërteta ashtu si thonë ata, dhe ne e kemi bërë Krishtin ndihmën tonë, kurse Ai e ka Atin për strehë, atëherë kemi ikur për strehim tek një që vetë ka nevojë për ndihmë, dhe quajmë Shpëtimtar tonin Atë që shpëtohet nga një tjetër. Kjo s'mund të jetë; larg qoftë! U themi, pra, atyre që e kanë zakon të mendojnë kështu: Na tregoni edhe një tjetër nga gabimet tuaja; po largoheni nga udha mbretërore dhe e drejtë; po bini ndër ferra e gremina; jeni endur larg së vërtetës. Biri është në të gjitha i barabartë me Atin, shenja dhe vula e qenies së Tij, Tejetlarti, ashtu si edhe Ati është Tejetlarti.

Satanai, pra, i përdori këto vargje, sikur Shpëtimtari të ishte një njeri i zakonshëm. Sepse, duke qenë tërësisht errësirë dhe me mendjen e verbuar, s'e kuptoi fuqinë e asaj që thuhej, se psalmi flitet për personin e çdo njeriu të drejtë që ndihmohet nga Tejetlarti, domethënë nga Perëndia e qiellit. Përveç kësaj, ai s'e dinte se Fjala, duke qenë Perëndi, u bë njeri dhe tani tundohej Vetë sipas planit të shpëtimit. Prandaj ai, siç thashë, kujtoi se fjalët ishin thënë si për një njeri të zakonshëm, ose madje si për një prej profetëve të shenjtë. Por është e përbindshme që ne, që e njohim me saktësi misterin dhe besojmë se Ai është Perëndi dhe Biri i Perëndisë, e se për hirin tonë u bë njeri i ngjashëm me ne, të përfytyrojmë se vargjet u thanë për Të. Të thuash, pra, «Tejetlartin e ke bërë strehën tënde», nuk i shkon personit të Shpëtimtarit. Sepse Ai vetë është Tejetlarti, streha e të gjithëve, shpresa e të gjithëve, e djathta e gjithëfuqishme e Atit; dhe kushdo që e ka bërë Atë mbrojtjen e vet, s'do t'i afrohet asnjë e keqe. Sepse Ai do t'i urdhërojë engjëjt, që janë fryma shërbyese, të ruajnë të drejtët. Sepse, ashtu si etërit tanë sipas mishit, kur e shohin udhën të ashpër e të pakalueshme, i marrin foshnjat në krahë, që të mos u lëndohen ndoshta këmbët e njoma, të cilat ende s'mund të ecin nëpër udhën e fortë, kështu edhe fuqitë e arsyeshme nuk i lënë ata që ende s'mund të mundohen dhe kuptimi i të cilëve është ende fëminor, të lodhen përtej forcës së tyre, po i rrëmbejnë nga çdo tundim.