Lluka 4:14-30

«4:14. Edhe Jisui u kthye me fuqinë e Frymës në Galile.»

Pasi la vendbanimet e qyteteve, banoi në shkretëtira: atje agjëroi, i tunduar nga Satanai; atje korri fitore për ne; atje shtypi krerët e dragonjve; atje, siç thotë i lumi David, «Shpatat e armikut u shteruan fare, edhe qytetet u rrënuan», domethënë ata që ishin si kulla e qytete. Pasi, pra, e mundi fuqishëm Satanain dhe kurorëzoi në personin e vet natyrën e njeriut me plaçkën e fituar në fitoren kundër tij, u kthye në Galile me fuqinë e Frymës: ushtronte fuqi e pushtet, bënte shumë e shumë mrekulli dhe ngjallte habi të madhe. Dhe i bënte mrekullitë jo si të kishte marrë hirin e Frymës prej jashtë, si dhuratë, ashtu si çeta e shenjtorëve, por përkundrazi si Ai që prej natyre e në të vërtetë është Biri i Perëndisë At, dhe që çdo gjë të Atit e merr si trashëgimi të vetën të mirëfilltë. Sepse Ai vetë i tha Atit: «Gjithë të miat janë të tuat, edhe të tuat janë të miat, edhe unë jam lavdëruar në ta.» Prandaj Ai lavdërohet duke i ushtruar fuqinë dhe pushtetin e Frymës së njëqenshme si të vetat të mirëfillta.

«4:16. Edhe erdhi në Nazaret, edhe hyri në sinagogë.»

Meqë, pra, tashmë ishte e nevojshme që Ai t'u shfaqej israelitëve dhe që misteri i Mishërimit të Tij tani të shndriste te ata që nuk e njihnin, e meqë tashmë ishte vajosur nga Perëndia At për shpëtimin e botës, Ai me shumë urtësi e rregullon edhe këtë, domethënë që fama e Tij tani të përhapej. Dhe këtë nder ua fal së pari banorëve të Nazaretit, sepse, njerëzisht, ishte rritur mes tyre. Pasi hyri, pra, në sinagogë, mori librin për të lexuar; e si e hapi, zgjodhi një pjesë te profetët, që shpall misterin rreth Tij. Dhe me këto fjalë Ai vetë na thotë fare qartë, me zërin e profetit, se edhe do të bëhej njeri, edhe do të vinte të shpëtonte botën. Sepse ne pohojmë se Biri nuk u vajos ndryshe, veçse kur u bë sipas mishit i tillë siç jemi ne dhe mori natyrën tonë. Sepse, duke qenë njëkohësisht Perëndi e njeri, Ai ia jep Frymën krijesës me natyrën e Tij hyjnore, kurse e merr atë nga Perëndia At me natyrën e Tij njerëzore; ndërkaq është Ai që shenjtëron gjithë krijesën, si Ai që shndriti prej Atit të shenjtë, ashtu edhe si Ai që dhuron Frymën. Këtë Frymë Ai vetë e derdh: si mbi fuqitë e larta, si diçka që i përket, ashtu edhe mbi ata që njohën shfaqjen e Tij.

«4:18. Fryma e Zotit është mbi mua; prandaj Ai më vajosi; më dërgoi t'u shpall ungjillin të varfërve.»

Me këto fjalë Ai tregon qartë se mori mbi vete përuljen dhe nënshtrimin ndaj zbrazjes (së lavdisë së Tij), edhe vetë emrin Krisht, edhe realitetin, për ne; sepse Fryma, thotë Ai, që prej natyre është në mua nga njëjtësia e qenies dhe e hyjnisë sonë, zbriti mbi mua edhe nga jashtë. Dhe kështu edhe në Jordan erdhi mbi mua në trajtë pëllumbi, jo se s'ishte në mua, por për arsyen për të cilën më vajosi. E cila ishte arsyeja pse zgjodhi të vajosej? Ishte se ne kishim mbetur pa Frymën, sipas asaj shpalljeje të lashtë: «Fryma ime nuk do të qëndrojë te këta njerëz, sepse janë mish.»

Këto fjalë i thotë Fjala e mishëruar e Perëndisë; sepse, duke qenë Perëndi i vërtetë prej Perëndisë At të vërtetë, dhe pasi u bë njeri për ne pa pësuar ndryshim, vajoset bashkë me ne me vajin e gëzimit, kur Fryma zbriti mbi Të në Jordan në trajtë pëllumbi. Sepse në kohët e lashta edhe mbretërit edhe priftërinjtë vajoseshin në mënyrë simbolike, dhe kështu fitonin një masë të caktuar shenjtërimi; por Ai që u mishërua për ne u vajos me vajin shpirtëror të shenjtërimit dhe me zbritjen e vërtetë të Frymës, duke e marrë atë jo për vete, po për ne. Sepse Fryma ishte larguar dhe nuk kishte zënë vend në ne, ngaqë ishim mish, e prandaj dheu ishte plot pikëllim, i privuar nga pjesëmarrja në Perëndinë.

Dhe shpalli gjithashtu çlirimin e robërve, të cilin e kreu kur lidhi të fortin, Satanain, që sundonte si tiran mbi gjininë tonë, dhe ia rrëmbeu pasurinë e tij, domethënë ne.

Ashtu si fjalët «Ai më vajosi» i përshtaten natyrës njerëzore, sepse nuk vajoset natyra hyjnore, por ajo që është e afërt me ne, po ashtu edhe fjalët «Ai më dërgoi» duhen kuptuar për atë që është njerëzore.

Edhe ata të cilëve zemra prej kohësh u ishte errësuar nga terri i djallit, Ai i ndriçoi, duke lindur si një Diell Drejtësie, dhe i bëri bij jo më të natës e të errësirës, por të dritës e të ditës, sipas fjalës së Pavlit. Edhe ata që ishin të verbër (sepse Mohuesi u kishte verbuar zemrat) rifituan shikimin dhe njohën të vërtetën; dhe, siç thotë Isaia, «Errësira e tyre u bë dritë», domethënë të paditurit u bënë të urtë, e ata që dikur ishin në gabim njohën shtigjet e drejtësisë. Edhe Ati diku i thotë vetë Birit: «Të dhashë ty si besëlidhje për fisin, si dritë për johebrenjtë, që t'u hapësh sytë të verbërve, të nxjerrësh të burgosurit nga prangat e tyre, edhe nga burgu ata që rrinë në errësirë.» Sepse i Vetëmlinduri erdhi në këtë botë dhe i dha fisit të Tij, israelitëve, prej të cilëve rrodhi sipas mishit, një besëlidhje të re, pikërisht atë besëlidhje të shpallur qëmoti me zërin e profetëve. Por drita hyjnore e qiellore shndriti edhe mbi johebrenjtë; edhe Ai shkoi e u predikoi shpirtrave në Had, iu shfaq atyre që ishin mbyllur në burg dhe i çliroi të gjithë nga prangat e nga dhuna. Dhe si nuk e dëshmojnë qartë këto gjëra se Krishti është edhe Perëndi, edhe prej natyre nga Perëndia?

E çfarë do të thotë të dërgosh të lirë të thyerit? Do të thotë t'i lësh të lirë ata që Satanai i kishte thyer me shufrën e dhunës shpirtërore. E çfarë do të thotë të shpallësh vitin e pëlqyer të Zotit? Tregon lajmin e gëzuar të ardhjes së Tij, se kishte mbërritur koha e Zotit, domethënë e Birit. Sepse ai ishte viti i pëlqyer, në të cilin Krishti u kryqëzua për ne, meqë atëherë u bëmë të pëlqyer para Perëndisë At, si fryti i dhënë prej Tij. Prandaj tha: «Kur të ngrihem lart nga dheu, do t'i tërheq të gjithë tek unë.» Dhe vërtet u kthye në jetë ditën e tretë, pasi shkeli fuqinë e vdekjes; e pas kësaj u tha nxënësve të Tij: «Më është dhënë çdo pushtet», e me radhë. Vit i pëlqyer, në çdo pikëpamje, është edhe ai në të cilin, të pranuar në familjen e Tij, u lejuam të vinim tek Ai, pasi e lamë mëkatin me pagëzimin e shenjtë dhe u bëmë pjesëtarë të natyrës së Tij hyjnore me kungimin e Frymës së Shenjtë. Vit i pëlqyer është edhe ai në të cilin Ai shfaqi lavdinë e Tij me mrekulli të patregueshme; sepse me gëzim e pranuam kohën e shpëtimit të Tij, për të cilën foli edhe Pavli fort i urtë, kur tha: «Ja, tani është koha e pëlqyer, ja tani është dita e shpëtimit.» Ajo është dita kur të varfrit, që dikur ishin të sëmurë nga mungesa e çdo bekimi, pa asnjë shpresë e pa Perëndi në botë, siç ishin johebrenjtë, u bënë të pasur me anë të besimit në Të, duke fituar thesarin hyjnor e qiellor të lajmit ungjillor të shpëtimit. Me anë të tij u bënë pjesëtarë të mbretërisë së qiejve, bashkëpjesëtarë me shenjtorët dhe trashëgimtarë të bekimeve që as mendja s'i rrok, as gjuha s'i tregon. Sepse, thotë, «Sy nuk pa, edhe vesh nuk dëgjoi, edhe në zemër të njeriut nuk hynë ato që Perëndia përgatiti për ata që e duan.» Ndonëse mund të jetë e vërtetë edhe se teksti këtu flet për bollëkun e hireve që Krishti u dhuron të varfërve në frymë,

Kurse me «të thyerit në zemër» Ai nënkupton ata që kanë mendje të dobët e të lëkundshme, të paaftë t'u bëjnë ballë sulmeve të pasioneve të tyre, dhe aq të rrëmbyer prej tyre, sa duken si robër; këtyre u premton edhe shërim, edhe falje.

Edhe të verbërve u jep të shohin përsëri. Sepse ata që i shërbejnë krijesës në vend të Krijuesit, dhe «i thonë drurit: ‹Ti je ati im›, e gurit: ‹Ti më linde›», pa e njohur Atë që prej natyre e në të vërtetë është Perëndi, si mund të jenë gjë tjetër veçse të verbër, kur kanë zemër pa dritën hyjnore e shpirtërore? Dhe këtyre Ati u dhuron dritën e njohjes së vërtetë të Perëndisë; sepse thirren me anë të besimit dhe e njohin Atë, ose më mirë njihen prej Tij, dhe, ndonëse ishin bij të natës e të errësirës, u bënë bij të dritës. Sepse dita ka shndritur mbi ta, dielli i drejtësisë ka lindur dhe ylli i ndritshëm i mëngjesit ka aguar.

Megjithatë, nuk ka asnjë pengesë që dikush t'i lidhë të gjitha këto pohime me israelitët. Sepse ata ishin të varfër, të thyer në zemër dhe, si të thuash, të burgosur e në errësirë. «Sepse nuk kishte mbi dhe ndonjë që bënte të mirën, as edhe një. Por të gjithë ishin shmangur, të gjithë bashkë ishin bërë të padobishëm.» Por Krishti erdhi dhe u shpalli israelitëve, para të gjithëve, lavditë e ardhjes së Tij. Dhe të ngjashme me sëmundjet e tyre ishin edhe ato të johebrenjve; por edhe këta u shpenguan prej Tij, u pasuruan me urtësinë e Tij dhe u pajisën me mençuri, e mendja e tyre nuk është më e dobët dhe e thyer, por e shëndoshë dhe e fortë, gati të presë e të kryejë çdo vepër të mirë e shpëtimtare. Sepse në gabimin e tyre kishin nevojë për urtësi e mençuri, ata që në marrëzinë e tyre të madhe adhuronin krijesën në vend të Krijuesit dhe mbi drurë e gurë gdhendnin emrin e perëndive. Por ata që dikur jetonin në terr e në errësirë, ngaqë nuk e njihnin Krishtin, tani e njohin Atë si Perëndinë e tyre.

Pasi këto fjalë iu lexuan popullit të mbledhur, Ai tërhoqi mbi vete sytë e të gjithëve, që ndoshta çuditeshin se si i dinte shkronjat, kur nuk i kishte mësuar. Sepse israelitët e kishin zakon të thoshin se profecitë për Krishtin ishin përmbushur ose te disa prej mbretërve të tyre më të lavdishëm, ose, sido që të ishte, te profetët e shenjtë. Sepse, duke mos e kuptuar drejt atë që ishte shkruar për Të, humbën drejtimin e vërtetë dhe ecën në një shteg tjetër. Por, që të mos e keqkuptonin sërish kështu profecinë e tanishme, Ai ruhet me kujdes nga gabimi, duke thënë: «Sot u përmbush kjo profeci në veshët tuaj», e me këto fjalë e paraqet qartë veten para tyre, si ai për të cilin flet profecia. Sepse Ai ishte që u predikoi mbretërinë e qiejve paganëve, të cilët ishin të varfër, pa asgjë, as Perëndi, as ligj, as profetë; ose më mirë, ua predikoi të gjithë atyre që s'kishin pasuri shpirtërore; robërit i liroi, pasi rrëzoi tiranin mohues Satanain, e vetë hodhi dritën hyjnore e shpirtërore mbi ata që e kishin zemrën të errësuar; prandaj tha: «Erdha si dritë në këtë botë.» Ai ishte që u zgjidhi zinxhirët e mëkatit atyre që zemra u ishte thyer prej tyre; Ai që tregoi qartë se ka një jetë të ardhshme dhe paralajmëroi gjyqin e drejtë. Së fundi, Ai ishte që shpalli vitin e pëlqyer të Zotit, pikërisht atë në të cilin u bë shpallja e Shpëtimtarit; sepse me «vitin e pëlqyer» mendoj se nënkuptohet ardhja e Tij e parë, e me «ditën e ripërtëritjes» dita e gjyqit.

«4:22. Edhe të gjithë i jepnin dëshmi dhe çuditeshin.»

Sepse, duke mos e kuptuar Atë që ishte vajosur e dërguar dhe që ishte Bërësi i veprave kaq të mrekullueshme, u kthyen te zakonet e tyre dhe flasin marrëzisht e kot për Të. Sepse, ndonëse ishin çuditur me fjalët e hirit që dilnin nga goja e Tij, prapëseprapë donin t'i quanin pa vlerë; sepse thanë: «A nuk është ky i biri i Josifit?» Por çfarë i heq kjo lavdisë së Atij që bën mrekullitë? Çfarë e pengon të jetë i denjë për nderim e admirim, edhe sikur të kishte qenë, siç mendohej, i biri i Josifit? A nuk i sheh mrekullitë? Satanain të rrëzuar, tufat e demonëve të mundura, turma të liruara nga lloj-lloj sëmundjesh? Ti lëvdon hirin që ishte në mësimet e Tij; e pastaj ti, si hebre, e çmon pak, sepse e mbante Josifin për atin e Tij? O marrëzi e madhe! Me të drejtë thuhet për ta: «Ja një popull i marrë e i pamend: kanë sy e nuk shohin, kanë veshë e nuk dëgjojnë.»

«4:23. Ju do të më thoni patjetër këtë shëmbëlltyrë ...»

Kjo ishte një thënie e përhapur mes hebrenjve dhe e kishte zanafillën në një thumbim. Sepse, kur vetë mjekët ishin të sëmurë, njerëzit thoshin: «Mjek, shëro veten.» Prandaj Krishti, duke ua vënë përpara, si të thuash, këtë fjalë të urtë, u tha: Ju doni që të bëhen prej meje shumë shenja sidomos mes jush, në vendin e të cilëve u rrita; por unë e njoh ndjenjën e përbashkët së cilës i nënshtrohen të gjithë njerëzit: sepse gjithnjë, në një mënyrë a një tjetër, edhe gjërat më të zgjedhura përbuzen kur nuk mungojnë dhe njerëzit i kanë me shumicë. Kështu ndodh edhe me njerëzit: shpesh ata ia mohojnë dikujt që e njohin mirë e që gjendet vazhdimisht mes tyre, madje edhe nderin që i takon. Prandaj i qortoi që pyesnin kaq marrëzisht: «A nuk është ky i biri i Josifit?», dhe, duke iu përmbajtur ende qëllimit të mësimit të Tij, thotë: «Me të vërtetë, me të vërtetë po ju them se asnjë profet nuk është i pëlqyer në vendin e tij.»

«4:25. Kishte shumë të veja në ditët e Ilias.»

Sepse, siç e përmenda, disa nga hebrenjtë pohonin se profecitë për Krishtin ishin përmbushur ose te profetët e shenjtë, ose te disa prej burrave të tyre më të shquar; prandaj Ai, për të mirën e tyre, i largon nga një mendim i tillë, duke thënë se Ilia u dërgua te një e ve e vetme dhe se profeti Eliseu shëroi vetëm një lebroz, Naamanin sirian; e me këto nënkuptonte kishën e paganëve, të cilët do ta pranonin dhe do të shëroheshin nga lebra e tyre, sepse Israeli mbeti i papenduar.

«4:28. Edhe të gjithë në sinagogë u mbushën me zemërim.»

Ata, pra, u ndezën nga zemërimi, sepse Ai u kishte damkosur mendimin e tyre të lig; edhe sepse kishte thënë: «Sot u përmbush ky Shkrim», domethënë se «Fryma e Zotit është mbi mua»; sepse mendonin se Ai e bënte veten të barabartë me profetët. Për më tepër, e nxorën jashtë qytetit të tyre, e me këtë shpallën dënimin e vet dhe vërtetuan atë që kishte thënë Shpëtimtari; sepse ata vetë u dëbuan nga qyteti që është lart, ngaqë nuk e pranuan Krishtin. Dhe, që të mos i shpallte fajtorë për paperëndishmëri vetëm me fjalë, e lejoi guximin e tyre të pacipë kundër Tij të shkonte deri te veprat; sepse dhuna e tyre ishte e paarsyeshme dhe smira e tyre e pazbutur. Prandaj, pasi e çuan në buzë të kodrës, u përpoqën ta hidhnin nga shkëmbinjtë; por Ai kaloi nëpër mes tyre, pa i kushtuar, si të thuash, kurrfarë vëmendjeje përpjekjes së tyre; jo se refuzonte të vuante (sepse pikërisht për këtë kishte ardhur), por sepse priste një kohë të përshtatshme. Sepse tani ishte fillimi i predikimit të Tij, dhe do të kishte qenë e pavend të vuante para se të shpallte fjalën e së vërtetës. Sepse varej prej Tij të vuante ose të mos vuante, sepse Ai është Zot i kohërave, ashtu si edhe i gjërave. Dhe kjo është një provë se, kur vuajti, vuajti me vullnetin e vet, dhe se as atëherë nuk mund të kishte vuajtur, po të mos i ishte nënshtruar vetë asaj.